BaaYaa pasaMd krao:

If you are using an old version of IExplorer browser, please update it at least to version 9 or use another browser like Firefox or Chrome to see the fonts correctly.

PbaIsaI naI naabaUdI

hir ² nama:

tatva–saMGa

naao

ma^inafosTao

saaf paaqa vaOYNava

maaca-, 2012

saByapad Anao saMbaMiQata maaihtaI maaTo

saMpak- pauruYaao<ama: pauruYaao<ama13@ra^koTmaola.ka^ma

ivaYaya–saUica

AamauKa

5`Baupaad Anao taomanaa AaMdaolana
ka^insTT\yaUSana Aa^va AsaaoisaAoSana
ka]nTr–k`aMita nauM baIJ
iQa gao`T isainasTr mauvamaonT
idSaa maaM badlaao
P.baI.saI. naI naabaUdI

5`qama pairiSaYT: taakIdnauM inavaodna

baIJuM pairiSaYT: laagaMu paDo Aovaa pa~aao

~aIJuM pairiSaYT: paxa–JUqaaonaao ivaraoQa

caaoqauM pairiSaYT: mama- par yauw

AamauKa

“Bagavaana EaI caOtanya maha5`BauAo AagaahIqaI Anaumaana kyaao- Co ko Aa hro kRYNa maM~a 5`RqvaInaa drok KaUNaoKaaMcaro saaMBaLavaamaaM AavaSao. taoAao Bagavaana Co, taoqaI AovauM qaSao; ko Jo hkIkta Co…Jao AapaNao laaBa la{Ao, taao AapaNaaqaI Eaya la{ Sakaya. parMtau Jao AapaNao na krIAo, taao baIJuM kao{ caao>ksa krSao”

“{ska^na”nao samaipa-ta Pvana saovaa naqaI, tao vaoDfa{ JtauM Pvana Co. Bagavaana EaI caOtanyanaa kRYNa ka^nSaisnasa naa hro kRYNa AaMdaolana naao “{ska^na” KaaTao Ahovaala Aapao Co. Aa saMsqaa AaQyaaitmak sa<aa vagar Jussaao Anao A&aanataamaaM isqata Co. kovaLa Ao.saI.Bai>tavaodaMta svaamaI EaIlaa 5`Baupaadnaa saacaa Sa# AnauyaayaIAao, ivaivaQataamaaM Aoktaa naa AaQyaaitmak isawaMta wara AiQakaryau>ta Aavaa AQama pairisqaitanao sauQaarI Sako Co. paiScamamaaM AanaaqaI kRYNa ka^nSaisnasa naa koTlaak saadRSya kayaaklpa qaSao. hvao yaaogya samaya Co JomaaM “{ska^na”naa 5`Baava qaI mau>ta, iflasaa^ifkla Anao taUTo nahIM Aovaa saaobata saaqao, taonao saanaukULa rItao CtauM krvaanaa samapa-Nanao inaYZtaa Anao gaMBaIrtaa saaqao isawhsta krvauM Jao{Ao. Aa va^basaa{T, Aa ma^inafosTao maa~a Aavaa idvya Anao vaItaI gayaolaa yaaogya 5`ita&aanao samaipa-ta Co.

1. 5`Baupaad Anao taomanaa AaMdaolana

Ao.saI.Bai>tavaodaMta svaamaI EaIlaa 5`Baupaado caOtanya vaRxanaa bao SaaKaaAaonaI rcanaa krI, Anao tao baMnao saMpaUNa-paNao taomanaa sqaapanaa samayao ivaevaasapaa~a htaa. safLataa SartaaomaaM, Aavaa kao{ paNa laa{nanaI saatatya sqaapaknaa 5`itainaiQatva saByaaonaa Sabdao Anao ik`yaaAao par AaQaairta Co. gaaONa pairbaLaao saaqao, tao AnauyaayaIAao J Co Jo Kaasa SaaKaa PvaMta raKavaa taonao baLa Aapao Aqavaa Jo AovauM krvaamaaM inaYfLa banao Co.

5`Baupaado Jo bao AaMdaolananaao Sa#Aata kyaao-, tao Bagavaana EaI caOtanya maha5`Bau qaI ibana–Alaga Co; 5`Baupaad Anao taomanaa AaMdaolananao EaI gaaOrhir qaI Alaga gaNavaamaaM AavaI na Sako. BaartamaaM, paholaaMnaa sadInaa 5`qama AQa-maaM, EaIlaa 5`Baupaad, Aok ]<ama AiQakarIAo sava-BaaOma Baagavata samaaJnaI sqaapanaa krI. ³Jonaao KaroKar Aqa- qaaya iQa {nTrnaoSanala laIga Aa^va DovaTIz´. Jo paCI laIga Aa^va DovaTIznaI Joma JaNaItaI htaI. EaIlaa 5`Baupaado taomanaa 5`qama iSaYyanao Aa samayagaaLaa drmyaana dIxaa paNa AapaI htaI.

tao AaMdaolana KaUba laaMbaa samaya maaTo TkI r(uM naih, Jao ko, taomaa sqaapaknaI hoZLa kaya- krvaavaaLaa Aovaa GaNaa rMgaayaolaa samaipa-ta AatmaaAao htaa nahIM. laIga naI sqaapanaa saaqao taonaa ]_oSya Anao hotauAao, tao samayao ]<ar 5`doSa rajyaanaa JaNaItaa Anao 5`BaavaSaaLaI Ba>taao naI saUcanaa saaqao qayaa htaa.

KaroKar, taoma CtaaM paNa Aa AsaaoisaAoSananaa pairNaamao EaIlaa 5`Baupaadnao taomanaa paholaaM AaEama maaTo Aok Bavya makana Aa^fr krvaamaaM AavaI htaI. Aa zaMsaI maaM sqaana laIQauM htauM, parMtau dataa, imalaktanao kao{ maaNasanao vyai>tagata rItao saa[na krvaa maaMgataao na htaao. Aama taao, 5`Baupaado laIga Aa^va DovaTIznao gaaoZvaI Anao tyaar baad Aok vaDIla gauruBaa{, maaQava maharaJ nao, Aomanao Anao laIga saaqao JaoDavaanaI ivanaMtaI krI; paCI maaQava nao AsaaoisaAoSana naa 5`mauKa tarIko banaavyaa. Aa Kaasa gauruBaa{ paiScama baMgaalamaaM kuMJda saaqao saupairicata htaao. Aa baMnao 5`Baupaad saaqao JaoDavaa maaMgataa na htaa jyaar sauQaI imalakta taomanaa naamao kro Anao laIga Aa^va DovaTIz naa JvaabadarIAao qaI taomanao mau>ta kro. EaIlaa 5`Baupaado ta_na yaaogya rItao Aavaa Aak`Naatmak ka]nTr Aa^frnao nakayaao-.

laIganaI paholaI rPsTD- Aa^ifsa BaartaI Bavana ³Agaa] naama´ naamanaa Aok ivaSaaLa ibailDMgamaaM saIparI raoD, zaMsaI maaM, Jo Sahr taonaa GaNaa laUMTaraoAao maaTo JNaaya Co, tyaa isqata krvaamaaM AavaI htaI. saMBaivata saByaao Jo saMskRita Anao AaQyaaitmak 5`vaRi<aAaomaaM rsa laotaa htaa taoAaonao sqaapak saicava EaIlaa 5`Baupaad Ao ivanaMtaI krI ko taoAao paaotao [insTT\yaUSana naI vaQau ivagataao maaTo imaSana sToT\maonT Anao 5`aospa^>Tsa naI maaMgaNaI kro Jo, baMnao ihMdI Anao AMgao`PmaaM ]palabQa htaa.

inagaimata na haovaaM CtaaM ³Joma taomanaI baIP AaMdaolana qaSao´, laIga Aa^va DovaTIz nao lakna], ]<ar 5`doSamaaM riJsT/ar Aa^va Ja^[nT sTaok kmpanaIz naa saaosaa[TIz A^>T nambar. 21 1860 hoZLa riJsTr krI htaI. Aa maomaaoronDma par saMsqaanaa tamaama vata-maana saByaaoAo Baogaa qa{ hstaaxar kyaa-, Jo paCI ]dGaaTna baoZk tarIko JaNaItaI banaI. 12 iDsaombar, 1955 naI raoJ laIgamaaM baar kaya-karI saByaao htaa, paMiDta Ao.saI.Bai>tavaodaMta nava nambar par saUicata qayaa htaa. Aa samaya sauQaI maaM, Aavak krqaI saiT-ifkoT Aa^va [gzompaSana 5`apta kyaao- htaao.Jaoko, ]par dSaa-vaola baoZk AsaaoisaAoSana naI Aok kayaaklpa htaI, kaarNa ko, tao samayao, zaMsaI maaM imaSana paholaoqaI J paDI BaaMgyauM htauM. 5`Baupaad zaMsaI nao, taomanaa 5`yatnaao maaTo Axama sqaLa gaNataa htaa Anao raJnaOitak karstaana pairNaamao tao Jgyaa taomanaa paasaoqaI Asarkark rItao paaCI KaoMcaI laovaamaaM AavaI htaI. EaIlaa 5`Baupaado 5`ik`yaanao hr maihnao Aok hJaar #ipayaa Kaca- par calaavaI raKavaanaa ivaSao sarkarI madd maaTo frI frI AaPP krI htaI paNa tao AP-Aaonaao kao{ ]kola Aavyaao naih.

laIga Aa^va DovaTIz vaOYNava 5`aNasaMcaar qaI maanava saovaa naa ]dar kama maaTo AistatvamaaM htaI; tao 5`caar krvaavaaLaa saByaanao SaaoQavaamaaM capaLataapaUva-k JaoDayaolaI htaI Anao taomanao taalaIma Aapavaa maaTo 5`ita&aa laIQaI htaI. AsaaoisaAoSana naa samaacaar Anao mata, b`a|a–maQavaa–gaaOiDyaa–vaOYNava– saM5`daya naa AtyaMta mahttvanaa kaLaPAao saaqao 5`kaiSata kyaa- htaa, Kaasa krInao DovaTIznaI manauYya inaima-ta kayadamaaMqaI rxaNa krvaa maaTo. taomanao Qama-inarpaoxa AnaOitak saaQauAaonaa AnaaiQakRta 5`vaRi<aAaonao inayaMi~ata krvaa maaTonaa kayada saaqao kao{ vaaMQaao na htaao, paNa tao EaIlaa 5`Baupaad saaqao JaoDayaolaa mahana Aacaayaao-naa Jahor krolaa idvya AadSaao-nao saurixata raKavaa samaipa-ta htaI. EaIlaa 5`Baupaad Aovaa mahana Aacaayaao-maaMqaI Aok htaa.

AaKaro laIga Aa^va DovaTIz Aok vahana banaI Jonaa Wara EaIlaa 5`Baupaad ba^k TU gaaoDhoD ma^gazInanao ivatairta krtaa, Jo taomanao paholaaM CapaI htaI Anao 1944 maaM paaotao ivatairta krI htaI. 1956 maaM 5`Baupaad paaotao hvao laIganaa sqaapak saicava tarIko AaoLaKaaya Co, gaaosvaamaI ABaya carNa Bai>tavaodaMta. taoma CtaaM, Kaasa krInao Aaiqa-k dRiYTAo tao saMsqaa nabaLaI htaI. 1958 maaM 5`Baupaado Aok KaUba Qanavaana ]Vaogapaita, JugalaikSaaor ibarlaa nao laIga naa 5`mauKa banavaanaI ivanaMtaI krI htaI. paCI, 1960 naa maaca-maaM, Collaa pa~avyavhar maaM jyaaM 5`Baupaad saik`ya Bai>ta AonTITI tarIko Aa saMsqaanaI ]llaoKa Aapao Co, Aomaa taoAao Dao. vaaya.P.naa{k, navaI idlhI maaM Aok 5`Kyaata paI.Aoca.DI., nao laIgamaaM JaoDavaa maaTo ivanaMtaI kro Co.

laIga Aa^va DovaTIz QaImao QaImao Asa>ta banaI Anao 5`Baupaad taonaoqaI dUr caalyaa gayaa Jo rItao taomanao zaMsaI maaM tao ibailDMga Anao 5`arMiBak AaEama tyaaga kyaao- htaao. 1960 naa Sa#AatamaaM EaIlaa 5`Baupaado AmaoirkamaaM ]padoSa 5`yatna AayaaoJna krvaa sqaLaao sauyaaoiJta kyaa- htaa.

1964 maaM EaIlaa 5`Baupaado AMQaorI ha]sa, baaombao maaM isknad\yaa sTIma na^ivagaoSana kmpanaI ³Aok Ja^[nT paiblak 5`a[vaoT AonTr5`a[z´ naa kma-caairyaaoM maaTonaa Aok ka^laina Aqavaa baaoiD-Mga sqaapanaa maaM inavaasasqaana laIQaao htaao. taonaa maonaoiJMga iDro>Tr Aok vayask vaOYNavaI, saumaita maaorarP htaI. 5`Baupaad Ao kmpanaInaa Aok vaopaar JhaJmaaM yaunaa{ToD sToT\samaaM mafta mausaafrI naI maMJUrI Aapavaa baabata taomanao samaJavavaa, tao inakTnaI Jgyaa salaamata krI htaI. Aa samayagaaLaamaaM, 5`Baupaad taomanauM rhoZaNa, caca-gaoTmaaM Aok EaImaMta isaMQaI baonkr naa Gar saaqao vaarafrtaI badlataa htaa.

1965 naa 5`qama AQa-maaM satata mahonata Anao vaarMvaar 5`yatnaao paCI EaIlaa 5`Baupaado safLataapaUva-k, saumaita maaorarPnaI AiQakRita maoLavaI Anao Aama 5`vaasa maaTo iTikT saurixata krI. tyaar baad paI–fa^Ama- maoLavavaa ³kao{ paNa BaartaIya raYT/Iya maaTo doSanaI bahar 5`vaasa krvaanaI parvaanagaI maoLavavaa maaTonaao J#rI fa^Ama-´, taomanao sarkar saaqao vaaTaGaaTao krvaanaao htaao.

taomaNao sToT baM^k Aa^va [inDAa naa Aok imasTr Ba+caarI naao saMpak- kyaao-. Jao ko, Aa maaNasa drKaasta maaTo AnaukULa na htaao, karNako 5`Baupaado maa~a Aok maihnaa maaTo spaa^nsarSaIpa Anao tao paNa Aok KaanagaI hamaI paasaoqaI SaaoQavaanaI vyavasqaa krI htaI. taqaaipa, imasTr Ba+caarIAo kao{ inaNaa-yak inakala rJU kyaao- na htaao.

5`Baupaado qaaoDa samaya rah Jao{ paNa kao{ ]kola AavaI r(ao na htaao. tyaar baad imasTr Ba+caarIAo sa<aavaar paima-T nakarI, tao CtaaM 5`Baupaad baMnao ma>kma Anao satata r(a. 5`Baupaado imasTr Ba+caarInao Aa fa[la fa^irna\ [>sacaonJ naa icaf Aa^ifsar, ba^Mk Aa^va [inDAa naa savaao-cca maaNasa imasTr rava tarf KasaoDvaa maaTo manaavyaa. Jao ko, saUicata baoZk laIQaaM paholaaM J imasTr ravao Aa faoAma- maanya kyaao- Anao vyai>tagata #pao 5`BaupaadP nao rJU kyaao-.

klak<aa qaI 13 AaogasT, 1965 naI raoJ EaIlaa 5`Baupaad samau$ naa rstao Amaoirka 5`vaasa maaTo rvaanaa qayaa. taomaNao Aok C~aI, taomaNaa paustakao naI Aok Qaatau naI naanaI paoTI Anao AnaaJ naI Aok qaolaI saaqao raKaI htaI. na^ivagaoSana kmpanaI Wara AapaolaI vaLatar iTikT Anao caaLaIsa #ipayaa paNa taomaNaa paasao htaa. taqaaipa, karNako BaartaIya #ipayaa Amaoirkna Da^lar maaM forvaI Sakaya Aoma na htaa; Joma taoAao yaunaa{ToD sToT\sa pahaoMcyaa, taoma taoAao raokD paOsaa baabata AikMcana htaa.

Jao ko Aoma Jao{Ao taao AavaI rItao pahaoMcavauM taatkailak J#r paUrtauM htauM. Aavaa JhaJao par ]palabQa 5`qama vagaI-ya sagavaDmaaM maailakI k^ibana 5`apta haovaa CtaaM, jyaaro tao JhaJ ArbaI samau$ pahaoMcaI tyaaro, taormaI idvasao 5`Baupaadnao JMgaI )dyaraognaao humalaao qayaao. taoAao Pvataa bahar naIkLaI gayaa. AoTlaainTk mahasaagar baakInaa samaya drmyaana kvaKatao SaaMta htauM Anao kula paa~aIsa idvasa paCI, JladUtao 17 sapTombar maaM parao@ paholaaM baaosTna haba-rnaa ka^manavaolqa paIArmaaM qaaMbalaao laIQaao. paCInaa idvasao, taonaoo nyaU yaaok- KaoDyauM Anao 5`Baupaad ba`uklaIna maaM ]tayaa-.

lagaBaga Aok vaYa- maaTo taomaNaI paasao kao{ caao>ksa inavaasa na htauM Anao Kaavaa maaTo qaaoDak paOsaa maoLavaI Saktaa, >yaarok BaUKamaraonaI rata vaoZvataaM. 1966 maaM sqaainak ihipaAaoAo taomanaa imaSana baabata saaMBaLyauM Anao taonao qaaoDa gaMBaIrtaa qaI laIQauM. maa~a taonaa Aok vaYa- paholaaM, jyaaro EaIlaa 5`Baupaad nyaU yaaok- SahrmaaM htaa tyaaro taoAao vaLatar iTikT par AiBanaya krvaanaao ivacaartaa htaa. taoAao isknad\yaa na^ivagaoSananaa {sT kaosT Aa^ifsamaaM, JladUtanaI Baarta maaTonaI AagaamaI baabata paUCparC krtaa. Collao tao Aa^ifsanaa karkuna saaqao vaatacaIta kyaa- paCI Anao AagaamaInaI sauinaiecata taarIKa maoLavyaa paCI, taoAaoAo vaQau Aok maihnaa maaTo J rhovaanauM na>kI kyau-M ko JoqaI tyaar baad taoAao JhaJqaI paaCa Baarta rvaanaa qaSao – isavaaya pairisqaita naaTkIya rItao badlaaya taao.

Jo AapaNao baQaaM J JaNyao Co, AovauM qayauM. 1966 naI maQyamaaM, 5`Baupaado taomanaa baIJa Bai>ta saMsqaanaI rcanaa krI htaI. Joma qaaya Co ko Aa saMsqaamaaMqaI paNa taoAao caalyaa Jaya Co. Jao ko koTlaak hJu paNa taomanao Anausarvaanaa davaa hoZLa Aa ivavaadaspad kro Co. Bai>ta AoinTTI saMgaiZta Qamaao- JovaI naqaI haotaI; Anao lagaBaga baQaaM daKalaaAaomaaM taoAao f>ta JudaM J naih paNa Aok baIJanao ivaparIta Co. saMgaiZta Qama- vyaaKyaamaaM yaaMi~ak Co Anao Joma vaKata pasaar qaaya Co taoma vaQaunao vaQau taovaI banao Co. Aa BaaOitak 5`kRitanaI maULaBaUta saamaga`I paNa yaaMi~ak Co, Anao Aok ivaSaaLa saMgaiZta Qama- Aoma sarLataaqaI naaSa naqaI paamataI. Anya rItao Aanao Aoma maUkI Sakaya ko 5`kRita Anao Qama- baMnao naa Aok sarKaa mauKya laxaNa Co. Jaoko, ivaSauw Bai>tamaya Aqavaa gaupta saMsqaaAao yaaMi~ak naqaI haotaa; taoAao AaQyaaitmak Aqavaa maoTaifizkla haoya Co. BaaOitak 5`kRitanaI AavaI AaMtairk iDza{na haovaaqaI tao AaQyaaitmaktaanao AavarI naaKao Co; Aa taonaao 5`BaavaSaaLaI Anao spaYT hotau baLa Co. taonao jyaaro paNa tak maLao Co tyaaro tao f>ta @aMktaI J naqaI paNa AaQyaaitmaktaanauM naaSa paNa krI naaKao Co. Aa Aok saUxma BaaOitak satya Co Anao paUNa- pauruYaao<ama parmaoevar Baagyao J AomaaM vaccao paDo Co.

laIga Aa^va DovaTIz inaYfLa banaI – AMtao tao vaMZola qa{ Anao naaSa paamaI htaI. taoma CtaaM, EaIlaa 5`Baupaado yaunaa{ToD sToT\sa Aa^va Amaoirka maaM baIJa ivaQaayak 5`yatnaao kyaa- htaa. taoAao saholaa{qaI inaraSa qa{ Jaya Aovaa maaNasa na htaa Anao taoAao Jbardsta saMsqaakIya kuSaLataa Qaravataa htaa. Aa hkIktanauM KaaoTuM Aqa-GaTna krInao Aonaao matalaba Aoma na gaNaaya ko taoAao Jrak paNa saMgaiZta Qama- nao banaavavaa maaTo vaLaolaaM htaa. paiScama maaM kRYNa ka^nSaisnasa saMskRitanaI ]wGaaTna krvaa taoAao Aavyaa htaa Anao imaSananao AaGao Asarkark Anao vyaapak rItao folaavavaa maaTo Aok saMsqaakIya gaaoZvaNaI naI J#rta htaI.

2. ka^insTT\yaUSana Aa^va AsaaoisaAoSana

laMpaT paiScamaIAaonao Bagavaananaa vaOYNava Ba>taao maaM vaaLavaa, ga`InavaIca ivalaoJnaI naPk Anao Aasapaasanaa Aok GainaYZ sauyaaoJnanaI AMdr; JomaaM ihipaAao haqa Qara{ Aga`NaI banyaa htaa Anao AaoCa maaM AaoCa Amauk hd sauQaI ]<ar Amaoirka maaM paNa, Aok 5`arMiBak baaoQa 5`yatna kyaao- htaao. EaIlaa 5`Baupaado Aqa-hIna BaaOitak 5`gaita qaI vyaiqata paiScamaI samaaJ AMdr ivaeva saMsqaa Aoki~ata krvaanaao Baaiva AaSaa naao Aovaao ivaevaasa raKyaao htaao. Aa AaMtarraYT/Iya saaosaa[TI paiScamanao ivanaaSakaya-qaI bacaavaanaao Aok maaQyama manasaUbaao banavaanaao htaao.

EaIlaa 5`Baupaad Amauk samaya maaTo baavair maaM r(a; taomanao Aok inaiva-SaoYa gauru Wara Aapaolaao Aok saamaiyak inavaasasqaana paNa svaIkayaao- htaao. Jaoko, EaIlaa 5`Baupaad naI pairisqaita inataa{–gaaOranaa dOvaIkRpaa qaI sauQarI Anao CovaTo taoAao laaoAr {sT saa[D naa 26 saoknD A^vanyaU maaM, AaQauinak sauivaQaaAao rihta Aok AaEamamaaM sqaayaI qayaa. 1966 naa JUna maaM, EaIlaa 5`Baupaado Ba>ta sTIva, Aok riJsTD- ATina- saaqao vaaTaGaaTao Sa# krI. tao Ba>ta BaaYaNamaaM haJrI dotaa Anao maaLaa par Jpa krtaa. Julaa{ 7 naa idvasao EaIlaa 5`Baupaad Anao taomanaa Ba>taaoAo saaosaa[TI naa maULa baMQaarNanao sva#pa Aapyaao htaao; Aok 5`arMiBak vaaiYa-k baoZk paholaaMnaa saaMJo yaaoJayaolaI htaI. {ska^na naa sqaapak dstaavaoJ nauM sa<aavaar iKataaba ka^insTT\yaUSana Aa^va AsaaoisaAoSana htauM. taonao Aistatva Qaravanaar, ]maodvaar saMsqaa nauM naama iQa [nTrnaoSanala saaosaa[TI fa^r kRYNa ka^nSaisnasa, mauKya maqak raQaakRYNa maMidr, 26 saoknD A^vanyaU, nyaU yaaok- isaiT, 10003, yaU.Aosa.Ao. tarIko JNaavyauM htauM. kula sa<ar maULa ]_oSyaao naI yaadI AapaolaI htaI. tao dstaavaoJmaaM gaaONa ]_oSyaao naI paNa yaadI AapaolaI htaI.

C idvasa paCI, Aa saaosaa[TI, nyaU yaaok- sToT maaM Qaaima-k kaopaao-roSana kayada Anausaar kaopaao-roSana banao Co. ATina- ]parao>ta SauBaocCk, sTIvana. Jo. gaaolDismaqa, baI.AosasaI., Aoma.Ao.baI.Aola., htaa. dstaavaoJ maaM Aigayaar yaadIAao htaI Anao drok naMbar Anao maUDI Axarao saaqao inayau>ta qayaolaI. ka^insTTyaUSana Aa^va AsaaoisaAoSana naao ]llaoKa krvaa maaM Aavyaao na htaao Anao na kao{ sauQaarao, Jo tarta paCI AaiT-klsa Aa^va [na\kaopaao-roSana tarIko AaoLaKaaSao. taoma CtaaM, taonaa isawaMtaao AaiT-klsa\naa baIJa AonT/I maaM naanaa baaraKaDI maaM frI laKaayaa htaa. Aavaa saata inaiScata hotauAao naI yaadI AapaI htaI. 5`qama AonT/I hoZLa, AaiT-klsa Aa^va [na\kaopaao-roSana maaM {nTrnaoSanala saaosaa[TI fa^r kRYNa ka^nSaisnasa, tarIko yaadI AapaI htaI Anao baIJa 5`vaoSa maaM taonaa saata hotauAao naI yaadI Jahor krvaamaaM AavaI htaI.

~aIJa 5`vaoSa hoZLa, dstaavaoJ maaM Ao cakasaI qa{ htaI ko kaopaao-roSana sToT Wara tao baQaI J xamataaAao samaavaSao Jo rajyamaaM Anya AavaI saMsqaaAao nao maMJUr krI htaI. tao kayada Anausaar kaya- krSao Anao taonaao kaya-–xao~a [nTna-la rovanyaU kaoD naa maui>ta kr Anausaar mayaa-idta rhoSao. caaoqaa 5`vaoSa hoZLa, kaopaao-roSana ibana–nafao Co Aoma paYTI qaaya Co, taonaI kM{ paNa kmaaNaI kao{ KaanagaI vyai>tanaa laaBa maaTo kama naih Aavao Anao tao sToT naa saU5`Ima ka^T- naa AadoSa paraQaIna kama krSao.

paacamaaM AonT/I maaM JNaavyauM htauM ko Aa kaopaao-roSana naI maaoTa BaaganaI kamagaIrI nyaU yaaok- sToT naI AMdr qaSao. C=a AonT/I maaM paUJanaI mauKya sqaLanaa sarnaamaa naI yaadI qayaolaI htaI. saatamaaM AonT/I maaM JNaavyauM htauM ko saaosaa[TI naa T/sTIAao naI saMKyaa kula nava Co. taonauM vaYa- Agaa] 6 Julaa{ qaI Sa# qa{ gayauM Co, Jo 5`qama vaaiYa-k baoZk naI taarIKa htaI; nava T/sTIAao maaM qaI kovaLa ~aNa nao yaqaaqa- paholaaM vaYa-, 1966–67 maaTo inayau>ta kyaa- htaa. AagaamaI bao vaYa- naI baoZkao maaM ~aNa Anya, Anao paCI baakInaa ~aNa, Anauk`mao, saaosaa[TI naa T/sTI banaSao; paholaaMnaa T/sTI paCI Aa^ifsa naa inayaM~aNa maaM naih rho.

AaZmaaM AonT/I maaM nava T/sTIAao naa paaScaatya naama Anao sarnaamaa naI yaadI, k`mamaaM, vaaiYa-k baoZk Anausaar qayaolaI Co. tao baQaaM maaM qaI Amauk nao dIxaa ApaaSao. 5`qama T/sTI baocanaa, paholaaM bao yaadI Ba>taao naI Aavataa saopTombar maaM ivavaah qaSao. maULa AaiT-kla naa navamaaM AonT/I maaM JNaavyauM ko paholaI vaaiYa-k baoZk, Julaa{ 6, ratanaa 7 vaagyao paUJanaa mauKya sqaLao yaaoJayaolaI htaI.

dsamaI AonT/I Tokinakla htaI, Aomaa Jahor kyau-M Co ko Agaa] AaZ AonT/IAao maaM JNaavaolauM baQauM 5`qama vaaiYa-k baoZk maaM na>kI kyau-M Co Anao tao rajyanaa Qaaima-k kaopaao-roSana kayada 5`maaNao Co. AigayaarmaaM Anao AMitama AonT/I maaM JNaavyauM htauM ko AaiT-klsa Aa^va [na\kaopaao-roSana nao sahI krNaara Aqavaa baQaa ]maodvaarao pauKta vayanaa htaa Anao saaosaa[TI maaM pa`itaiYZta htaa. tao baQaa saaosaa[TInaa saByaao Co Anao yama Anao inayamaaonauM paalana kro Co. EaIlaa 5`Baupaad saaqao taomanaa bao Ba>taao Ao sa<aavaar ]maodvaar tarIko dstaavaoJ par, ]par dSaa-vaola ATina- naa haJrImaaM hstaaxar kyaa-, Jonao paCI naaoTara{z paNa krvaamaaM AavaI htaI. dstaavaoJ 13 Julaa{, 1966 naI raoJ sahI krI htaI.

saopTombar 9 naI raoJ 5`BaupaadP Ao taomanaa paholaaM paaScaatya iSaYyanao dIxa AapaI; ~aNa idvaasa baad taomanao ]par dSaa-vaola ivavaahivaiQa baJavaI. saopTombar 22 naa idvasao, EaIlaa 5`Baupaad, taomanaI baIP dIxaa ivaiQa caar pauruYa iSaYyaao maaTo baJavao Co Jo taor idvasa paholaaMnaa dIxaa ivaiQa maaM Baaga la{ SakvaamaaM Asamaqa- banyaa htaa.

kRYNakRpaaEaImaUita- EaIlaa 5`Baupaad [nTrnaoSanala saaosaa[TI naa Aacaaya- htaa; Aqaa-qa, tao saMpaUNa- Co Anao taomanaa qaI ibana–Alaga Co. taomanaa AaMdaolana Anao taomanaa iSaYyaao saMbaMiQata baQaI vastauAaonaa taoAao AMitama sa<aa Anao lavaad htaa. taomanaI Da]na–laa[na sa<aa sarLa Anao maULaBaUta htaI. AagaLanaa sa<aa saakLaamaaM maMidr 5`mauKa taomanaa 5`itainaiQatva htaa Anao maMidr 5`mauKaao 5`Baupaad saaqao inayaimata saMpak- maaM htaa. Anya sa<aamaaLaKauM, ica~a maaM daKala qayaa paholaaM, caar vaYa-, 1966 maaM {ska^na naa [na\kaopaao-roSana qaI SaaMitaBayaa- htaa.

[na\kaopaao-roSana naa Aok vaYa- paCI EaIlaa 5`Baupaado saumaita maaorarPnao Tpaala Wara rvaanaa krolaa pa~amaaM JNaavyauM ko hvao taoAaoAo ~aNa samaRw kon$ao sqaaipata kyaa- Co Anao hJu GaNaaM banaavaanaa kaMZo Co. baQaa J kon$ao ]<ar Amaoirka maaM isqata htaa Aqavaa haovaanaa htaa. saopTombar 1967 maaM kula C maMidrao Aa^paroSanala htaa. maMidrao Kaaolavaa maaTo taomanao GaNaaM Ba>taao naI J#rta na htaI. vaastavamaaM taomanaao Aovaao mata htaao ko Aok inaYZavaana Aatmaa Aok kon$nao JaLavaI Sako Aoma Co. JovauM taomaNao nyaU yaaok- maaM, taomanaa saaqao 5`arMiBak iSaYyaao JaoDayaa htaa, tao paholaaM kyau-M htauM.

EaIlaa 5`Baupaado AovaI ]dar dRiYT raKaI htaI ko drok kon$ Balao Juda Juda [na\kaopaa-oroTID Co, tao AoJ saMsqaa naa Baaga Co, Jonaa 5`itainaiQa taomanaa gauruBaa{Aao htaa. taomanao paaotaanaao ]padoSa xao~a paiScamaI doSaaonao gaNyaao htaao, Jo samaya taomanaa gauruBaa{ paUva-maaM kon$ Kaaolataa htaa. EaIlaa 5`Baupaado JNaavyauM htauM ko taomanaI Bai>ta Anao saMsqaakIya 5`vaRi<aAao gaaOiDyaa maZ saaqao saMbaMiQata Co – parMtau maa~a kRYNa ka^nSaisnasa naa AaQaaro.

1968 naa ]naaLaamaaM paaopa paa^la C=anao laKaolaa Aok pa~amaaM, 5`Baupaado samaqa-na AapyauM htauM ko hvao taoAaoAo AaZ kon$ao Kaaolyaa Co. taomanaao Aovaao isawaMta htaao ko jyaaro paNa Aok kon$ Sa# krvaamaaM Aavao tyaar paCI taonaI saMBaaLaola haovaI J Jao{Ao. tao J samayao, 5`Baupaado taomanaa Amauk vairYZ iSaYyaaonao pa~a Wara drok kon$ maaTo laaokla gavaina-Mga baa^iD naI taomanaI ivacaarNaa baabata bataavyauM htauM. yaaoJnaa Baaga#pao, taomaNao ivacaayau-M htauM ko Amauk 5`karnaa saoMT/la maonaoJmaoMT saimaita naI rcanaa paNa baQaa kon$aonaI maonaoJmaoMT ivaSao krI Sakaya Aoma Co.

tao vaKatao, Jaoko, Aa ivacaar naao AmalaIkrNa qayaao nahtaao.

EaIlaa 5`Baupaado 1968 naa 5`arMBa maaM EaI kRYNa 5`saad Baaga-va nao Aok pa~amaaM Aigayaar kon$aonaI sqaapanaa krI haovaanaI pauiYT AapaI htaI: yaunaa{ToD sToT\sa Aa^va Amaoirka maaM saata, bao konaoDamaaM, Anao bao yauraopamaaM. Aa saMKyaa tarta J ivastaRta qa{; maihnaa naa maQyaaMtaro {ska^nao caaOd kon$ao Kaaolyaa htaa. 5`Baupaado AadoSa Aapyaao ko vaQau ivastarNa naa 5`yaasa paholaaM tamaama kon$ao Ao saarI rItao AayaaoiJta qa{ JvauM Jao{Ao.

Foba`uAarI 1969 maaM, taomaNao ]parao>ta kuMJdanao; Jo taIqa- maharaJ naa naama qaI JNaataa, Aok pa~a maaoklaavyaao JomaaM taomaNao JNaavyauM htauM ko hvao taoAao paMdr kon$ao Kaaolyaa Co. taomaNao drok kon$ naa sarnaamaa, taoma J drok maMidr 5`mauKa naa paiScamaI Anao dIixata naama JNaavyaa htaa. frI Aok vaKata Aa mah<vapaUNa- pa~amaaM spaYT qaaya Co ko taomanaa AaMdaolana maaM sa<aa naI isasTma hJu paNa kao{ maQyasqa vagar , 5`Baupaad maarfta saIQaa drok maMidr 5`mauKa JaoDo Aoma kama krtaI htaI. Baarta maaoklaavaolaa Aok pa~amaaM taomaNao JNaavyaM htauM ko taoAao maonaoJmaoMT kama naa dbaava naIcao htaa Anao drraoJ taomanaa maMidr 5`mauKaaonaa baar JoTlaa pa~aao svaIkartaa htaa. taomaNao JNaavyauM ko, taomanao Jvaaba Aapavaao, Ao BaarI ik`yaa Co, paNa kRYNa naa kRpaaqaI, tao taomaNao inarutsaah na krtaI.

EaIlaa 5`Baupaad {cCtaa htaa ko taomanaa Aga`NaI pauruYaao Wara laIQaolaI baQaI Bai>ta ik`yaa – samaya, sqaLa Anao sqaainaktva laaokao; Aa dRiYTqaI caalavaI Jao{Ao. taoAao Aa isawaMta, ko, drok kon$ AKaMD saaqao Aok qa{ Anao vaLaI Alaga rhInao saamaanya ivakasa maaTo kama kro, Anao saaqao, pairpaUNa- Anao Sauw svataM~ataa paNa drok kon$maaM rJU qaaya, Aoma {cCtaa htaa. Aavaa tamaama kon$ao maaM taoAao Aok maa~a AMitama sa<aa htaa Anao vyavasqaapakIya ]<araiQakarnaI AagaamaI taba>kamaaM taomanaa maMidr 5`mauKaao taomanaa sa<aa naa 5`itainaiQa tarIko htaa.

1968 naa AMta naPk, ~aovaIsa {ska^na kon$ao Aa^paroSanala htaa Anao vaQau saaoLa, AayaaoJna taba>kamaaM htaa. hnaumaana 5`saad paaossar nao foba`uAarI 1970 taarIKaI pa~amaaM, 5`Baupaado ]par dSaa-vaola vyavasqaapana gaaoZvaNaI paunaruikta krI htaI. taomanao samaqa-na AapyauM htauM ko taomanaa kon$aonaI maonaJmaonT ~aNa AiQakarIAao, AoTlao ko, Aok 5`mauKa, KaJanacaI Anao sacaIva naa haqa maaM htaI. Ao paNa JNaavyauM ko paaotao baQaa kon$ao maaTo Aacaaya- Co, taomanauM naama drok cakasaI Aka]nT par Co Anao caok taoAao tyaaro J sahI krtaa jyaaro taoAao tao kon$ maaM rhotaa. taomanao Ao paNa samaqa-na AapyauM ko taoAao AokakI 5`kaSana Anao bauk fMD 5`baMiQata krtaa htaa.

tarta paCI, CvvaIsa kon$ao KaaolavaamaaM Aavyaa htaa, Anao kalak`ma maaM rJU qayaolaI Aa tamaama ivagataao maaM qaI AapaNao spaYTpaNao Jao{ Sa>yao Co ko kM{ rItao kRYNa ka^nSaisnasa vaQataI JtaI htaI Anao 5`Baupaad Wara Sa#AataqaI Amala krolaI Aa sarLa maonaoJmaonT vyavasaqaa hoZLa, Jbardsta zDpa qaI ivaevaBarmaaM vaQataI Anao samaRw qataI htaI.

taomaNaa imaSananao camakavataI safLataa maLaI htaI; {ska^na Apaoxaa krtaa vaQauM saaruM krtaI htaI. vyavasqaapananaa 5`arMiBak namaUnaa maaM {ska^na bauk\sa, baaosTna naI rcanaa samaavavaamaaM AavaI htaI, JomaaM 5`Baupaadnaa laKaaNaao navaa saaihtya banyaa htaa Anao AonauM saaruM vaocaaNa qatauM htauM. ba^k TU gaaoDhoD CapavaamaaM AavaI htaI Anao maaisak QaaorNao taonauM ivatarNa qatauM. Aok kRYNa ka^nSyasa h^nDbauk paNa 5`kaiSata krvaamaaM AavaI htaI. vaQau Anao vaQau kon$ao lagaBaga dr maihnao Sa# qataa Anao GaNaa caokIMga Aka]nT\sa taomanaI saaqao Kaaolaataa htaa. Aa kon$aomaaM AaQyaaitmak &aana saaqao yau>ta Ba>taaonaI saMKyaa sarsa rItao ivastarI htaI, Anao GaNaaM AaoCa pauruYaao Aqavaa s~aIAao taomaNaa maMidr CaoDInao Jtaa rhotaa.

mahamaayaa dovaI taonaa ga@, paaScaatya Jgata maaM paraJya qa{ htaI paNa taonao Aa ApsTaT- saaosaa[TI nauM Aavaoga }MQauM krvaa Aok faMT SaaoQaI naaKaI htaI. sarvaaLao, Ao taonaI frJ Co. tao saarI rItao JaNataI htaI ko paaScaatya laaokao dR@paNao satata badlaava tarf vaLaolaa Co, taoqaI taonao 5`Baupaad naa Amauk iSaYyaaonao Aovaa Aok vaKata ivaSao manaavaI laIQauM.

3. ka]nTr–k`aMita nauM baIJ

“jyaaro taomaNao ³1´ JaoyauM ko taomanaa AnauBavahIna iSaYyaaonaI saMKyaa vaQaI rho Co, taomaNao tarta J Aa duinayaa CaoDI Jvaanaao inaNa-ya kyaao-. iSaYyaao svaIkarvaa AoTlao iSaYyanaa paapaI Pvananaa 5`itaik`yaa SaaoYaNa naI JvaabadarI laovaI. haJr xaNamaaM AapaNaa {ska^na maaM kompasa raJkrNa Anao mautsa_IgaIrI daKala qa{ Co. maara koTlaak i5`ya ivaQaaqaI-Aao – Jomanaa par maarI GaNaI AaSaaAao isqata Co, taoAao maayaa naa 5`Baava hoZLa Aa baabatamaaM saaimala Co. Joma ko tyaaM Amauk 5`vaRi<aAao huM AivanayaI gaNauM CuM. taoqaI, mao inavaR<a qa{ Anao paustak laoKanamaaM Qyaana daorI vaQauM kM{ naih krvaanaao inaNa-ya laIQaao Co.”

EaIlaa 5`Baupaado taomanaa Qamaa-Mtar 5`yaasa KaalaI Bai>tamaya saaQanaao saaqao mahamaM~a Jpa krI Taompaiknsa s>vaor paak- maaM Sa# kyaa-o htaao. taomanao paaotaanaa 5`qama iSaYyaaonao tyaaM KaMocyaaM htaa. nyaU yaaok- isaTI naa tao naanaa paak-maaM, taomanao Aok JUnaa Anao maaoTa vaRxa naIcao Aoklaa baosaI Anao maQya bapaaoro lagaBaga ~aNa klaak sauQaI hro kRYNa kIta-na kyau-M htauM. yauvaana pauruYaao Baogaa qataa Anao AomaaM qaI koTlaak QaImao QaImao layamaaM naacataa. Aa rItao 5`Baupaado taomanaa iSaYyaao banaavyaa htaa Anao taomanaa Aa JUqao zDpaqaI saMsqaa maaM ivakasa paamaI htaI. 12 JUna, 1966 naa idvasao EaIlaa 5`Baupaado baar Alaga Alaga taOyaairyaaoM raMQaInao taomanaa iSaYyaao maaTo paholaI sanDo lava fIsT AayaaoiJta krI htaI. taomanaa saaoLa Ba>taaoAo haJrI AapaI. Aa baoZkmaaM {ska^na AaMdaolananaa vaastaivak Sa#AatanaI sqaapanaa qa{ htaI.

caar hFtaanaI AMdr J saaosaa[TI [nakaopaao-roTID krvaamaaM AavaI htaI. Joma 1966 naao Julaa{ maihnaao saaOqaI mah<vaSaIla banyaao htaao; tao J, caar vaYa- baad KaUba Alaga rItao Aovaao banyaao htaao. 1970 naa AMtamaaM EaIlaa 5`Baupaado Aok [na\kaopaa-oroTID AonTITI naI rcanaa krI, iQa gavaina-Mga baa^iD kimaSana. kTaokTInaa vaataavarNamaaM tao kimaSana bahar AavaI htaI. Atyaar sauQaI maa~a Aok naaoMQapaa~a ivaGna htaao, jyaaro taomanaa 5`qama sanyaasa iSaYya Ao 5`Baupaad naI sa<aa nakarI, taomanaa AadoSaaonauM ]llaMGana kyau-M Anao Amaoirka maaM samaga` namaUnaao badlaavaanaao 5`yaasa kyaao-. Aa k`ozI maaNasa Ao Anya Aok vyai>tanao nyaU yaaok- maMidr CaoDvaa Anao taonaa madd maaM JaoDavaa maaTo paNa manaavyaao htaao. Aa baMnao taomanaa ka^laoJ idvasaaoqaI saik`ya haomaaosao>syauAla 5`omaIAao tarIko Baogaa htaa.

JUna 12, 1966 qaI Julaa{ 27, 1970, kRYNa ka^nSaisnasanaa EaIlaa 5`Baupaad naa hro kRYNa AaMdaolana naa 5`arMiBak Aqavaa caDtaa taba>kanao AMikta kro Co. P.baI.saI. naI Aa banaavaT 28 Julaa{, 1970 naa qa{ Anao taoqaI tyaarqaI inaiYk`ya taba>kanaa Sa#AatanaI saImaaMikta qa{, Jo vaKata drmyaana, tyaaro taonaa maonaoJmaonT gaaoZvaNaI maaM naaoMQapaa~a rItao badlaava qayaao htaao. Aa inaiYk`ya samayagaaLaao 28 Julaa{, 1970 qaI Aoi5`la 8, 1972 sauQaI caalyaao htaao. Aoi5`la 8, 1972 naa 5`Baupaado P.baI.saI. 5`ik`yaanao saspaonD kyaao- jyaaro AovaI SaaoQa qa{ ko taonaa AaZ saByaao Ao taomanao dgaao kyaao- htaao. 8 Aoi5`la 1972 qaI maaca- 22, 1978 naao samayagaaLaao – jyaaro P.baI.saI. Ao Aigayaar vaoYaQaarI ]<ama AiQakarIAao Aqavaa taqaakiqata zaonala Aacaayaao- naI inamaNaUk nao AaKarI sva#pa Aapyaao – taonao inamnagaamaI taba>kanao AMikta kyaao-.

P.baI.saI. baoZkaonaa Collaa idvasao, AoTlao ko maaca- 22 naa idvasao, 5`Baupaad naa SauwbauiwpaUva-k AaMdaolanao AMta paamyaao, JonaI Jgyaa paCI Aok Apa–saM5`dayao laIQaI. Aigayaar naklaI gauruAao – “Aacaaya- Aa^va iQa zaona” – nao samaga` ivaevamaaM, taomanaa baakInaa iSaYyaao ]par laaVao htaao. Aa ma^inafosTao maaM tao Apa–saM5`daya, “{ska^na” tarIko AaoLaKavaa maaM Aavao Co. taao AapaNao Jao{ Sa>yao Co ko “{ska^na” taonaa pairBaaYaa Anao A^k`inama naa saacaa Aqa-maaM, JUna 12, 1966 naI raoJ AistatvamaaM AavaI Anao 22 maaca-, 1978 sauQaI taonao >yaarok Sai>taSaaLaI rItao Anao >yaarok daoYayau>ta rItao kaya- kyau-M.

maa~a @aor maaNasaao; taomanaa naotaaAaonaa pagaoruM AavartaI, gaMda barfmaaM kUdkara maartaa haoya Co, taoAao Aovaao davaao kro Co ko {ska^na naI AavaI 5`kRita AistatvamaaM AavaI Sako naih. “{ska^na Aok Co” saMkotaSabd maa~a takinakI rItao saacauM haoya Sako Co. AavauM “{ska^na” znaUna, kao{ paNa Da(a vyai>tanao naJr maaM Aavao Co, taonao tao laaMbaa samaya sauQaI AavarI nahI Sako. Aa ]parqaI doKaatauM paUvaI- Qama- hvao, Aokvaar htauM Qama-nauM, ivakRta 5`itaibaMba krtaa vaQauM kM{ naqaI. “{ska^na” Aok 5`itakRita Co Jo {ska^na naa naama hoZLa kamagaIrI kro Co. AapaNao taonaa takinakI baairkIAao qaI kao{ saMbaMQa naqaI Anao taomanaaqaI Aqavaa taomanaa Qamaa-MQa maaNasaaoqaI maUMza[ JvaanaI kao{ parvaanagaI AapaNao dovaI na Jao{Ao.

5`Baupaadnaa hro kRYNa AaMdaolana naI SaaKaa Baagyao J BaaOitak rItao safLa r(a laaokaonao KaoMcataI. taonaI JgyaaAo, taonaa AMtargata spaMdna mauJba Anao taonaI vaTLaavavaa naI laaxaiNaktaa, Jo Sa#AatamaaM Bagavaana EaI caOtanya maha5`Bau Ao 5`isaw krI htaI – tao saaOqaI paitata, saaOqaI naIcaanao KaMocataI. taoma J Amauk skma\sa nao KaMocyaaM htaa: vyaiBacaarI krNaara, AparaQaIAao, samailaMgakamaI, sa^iDsT, maosaiksT Anao naalaayakaonao. >yaarok taomanaa saaqaI maaNasaao par raJaiQaraJ krvaa {cCtaa mah<vakaMxaI pauruYaaonao paNa KaoMcyaaM htaa. kMTaLalaolaa AakYaa-yaa Anao Qamaa-MQa, Jo paCI AaoCa maaM AaoCa KaalaI inaYZamaaM forfar krtaa. naarIvaadIAao, roiDkla, ma^la\knTonT\sa, Aisqar magaJnaa, rKaDola bad\fola maaNasa, Ba`YT ivaQaaqaI-Aao, Anao ihipaz, JomaaM qaI koTlaak Aevaota JadumaaM SaaoQaKaaoLa krtaa; Aavaa laaokaonao AakRYT kyaa- htaa. taonao Kalanaayak raoksa- Anao D/ga vyasanaIAao Anao taoma J vaOkilpak saMskRita tarf @Laolaa laaokaonao KaoMcyaaM htaa. AinaYTsaUcak, Amauk {Yaa-LauM laakaonao paNa AakRYT kyaa- htaa.

kao{ paNa AaQyaaitmak AaMdaolana taonaa naotaa JoTlaI saarI haoya Sako Co, Jo taonao sqaapavanaar naa imaSana nao Amala maaM maUkI Sako Co. tao gaorsamaJ hSao Jao AovauM ivacaayao- ko ]par ]llaoKa krolaa AaMdaolana naa ~aNa taba>kaAao Ao kao{ mahtvanaI vaRiw 5`gaT na krI htaI, karNa ko tao baQaaM Ao krI htaI. KaruM JaotaaM, ]par ]llaoKa krolaa taba>kaAaonaa ~aNa ivaBaaga Aok ivacaar par AaQaarBaUta Co: saMsqaapakacaaya- hoZLa AaMdaolana naao maonaoJmaonT. jyaar sauQaI saByaao Anao paustak ivatarNa naI vaata htaI, taao paUNa- samaya taonaI vaRiw satata htaI, Aqaa-ta, 1966–1978. AamadanaI ivaSao, taao tao paNa vaQaI J htaI. AaMdaolana 60 naa paUNa- dSakmaaM Anao isa<aormaI naa maaoTa BaagamaaM vaQau nao vaQau saarI paoZo JaNaItaI qa{; Anao paiScamanao baoSak taonaao Baar laagataao htaao.

Jaoko, Aa AaMdaolana naa maonaoJmaonTo Aa AKaMD 5`vaah qaI Aok caapa Aqavaa kula AYTk 5`vaasa kyaao- htaao. maonaoJmaonT samag`a saaZmaaM Sauw Anao Sai>taSaaLaI rhI htaI. isa<aormaI naa Sa#AatamaaM tao GaiDyaaLanaa laaolakanaI maafk zaolaaM KaataI htaI. 1972 naa P.baI.saI. naI gaaoZvaNaI bahar Aavyaa paCI ³tao hkIkta CtaaM ko tao samayao taonao AkaLao AMta krvaamaaM AavaI htaI´, saMsqaa naa 5`qama Anao baIJa starnaa baw Pvaao Wara, Jo saamaanyapaNao EaIlaa 5`Baupaad naa 5`itainaiQatva tarIko maanavaamaaM Aavao Co; maonaoJmaonTo inaiecata maudta Aisqartaa AnauBava krI htaI.

Aa ]par dSaa-vaola kTaokTI Ao, AaoCamaaM AaoCa Amauk AMSao, P.baI.saI. naI rcanaa nao ]Skoyaa-o htaao, JoqaI Aok baIJa Anao vaQau gaMBaIr ivaGna naao AMikta qayaao. caar mauKya iSaYyaao Anao 5`caarkao, Jo qaaoDa J samaya maaM sanyaasaI qavaanaa htaa, drok kon$ KaaolavaanaI xamataavaaLaa, doKaItaa gau( 5`BaavaqaI AaQyaaitmak #pao zorIlaa banyaa htaa. tao BaartamaaM EaIlaa 5`Baupaad naa {Yaa-LauM gauruBaa{AaomaaMqaI naIkLyauM htauM. Aa caar maaNasaao maaM qaI Aok tyaa SaIpaIMga Ainayaimatataa sauQaarvaa maaTo gayaao htaao Anao taoqaI 5`Baupaad naa gauruBaa{ naI maulaakata laIQaI htaI. Aonao Aanao gaormaanyataaAaonaI caopa lagaaDI htaI, ko 5`Baupaad Jo kM{ krI r(a htaa tao maaTo taomanao kao{ maMJUrI naqaI. taoAaoo gaaOiDyaa maZmaaM >yaaroya Aga`NaI Ba>ta na htaa Anao taomanao mlaocCaAaonao svaIkarvaanaI kao{ AiQakRita na htaI. tao laaokaoAo Ao paNa davaao kayaao- ko, 5`Baupaado, Aa iSaYa-k la{nao, taomanaa gauru Anao taomanaa tarf mahana gaunaao kyaao- Coo. Aoma paNa davaao kyaao- ko tao SaIYa-k f>ta EaIlaa Bai>taisawaMta maaTo Anaamata haoya Sako Co.

jyaaro tao saicava paaCa Amaoirka Aavyaa tyaaro Aa caopa Anya Aqa-hIna vaataaonaI saMyaaoJna saaqao folaayauM. Aovaa 5`caarnaI 5`saarNa Sa# qa{ ko 5`Baupaad Bagavaana naa Aok naaokr na htaa parMtau tao vaastavamaaM paUNa- pauruYaao<ama parmaoevar paaotao J htaa. AanaI saabaotamaaM, {evarnaa saIQaa Avataar, taomanaa iSaYyaao saaqao naaKauSa banyaa htaa. Anao pairNaamao, taoAao Ao taomanaI dyaa paaCI KaoMcaI laIQaI htaI – taomanao inaraSaa Jnak isqaitamaaM tarfiDyaaM maarvaa maUkI dIQaa htaa – Aqavaa ko Jo Amauk laaokaonaI AovaI maanyataa htaI.

Aa kiqata samasyaanaa ]kolanaI rcanaa Aa caar pauruYaaoAo Baogaa qa{nao krI htaI. taoAaoAo kIQauM htauM ko Aa AaMdaolananao kovaLa folaavaaqaI J raokvauM na Jao{Ao paNa taonao kon$ maaM AaNavauM Jao{Ao. sqaLa taomanao ga`InavaIca ivalaoJ tarIko pasaMd kyaao- htaao, JonauM saholaa{qaI Anaumaana krI Sakaya Co. karNa ko, 5`Baupaado Aavaa ivacaar nao sahkar na Aapyaao htaao, Aa laaokaoAo taomanao laaosa AonJlasa naI taomanaI caaorDImaaM, taaLauM maarInao saMGarI raKyaao htaao, ko Jo ik`yaamaaM ivaraoQaaBaasa JaovaamaaM Asamaqa- htaa. taomaNao Aanao AivanayaI k(uM, parMtau tao Aok Julama htaao.

Aavaa taMga vaataavarNamaaM P.baI.saI. naI rcanaa qa{ htaI; taonao sqaapavanaar caaT-r iDro>Sana Aa^va maonaoJmaonT khovaaya Co. tao 5`Baupaad naa parMpara vaMSa Anao AmaoirkamaaM taomanaa Aagamana naI, saaqao {ska^na saMsqaapana naa ]llaoKanaI, KaUba Ga+ saaraMSamaaM yaadI Aapao Co. Aa paCI caao~aIsa kon$ao yaunaa{ToD sToT\sa, konaoDa, yauraopa, Aa^sT/oilayaa Anao Japaana maaM AaMtarraYT/Iya staro krvaamaaM Aavyaa htaa Aoma yaadI Aapao Co; Baarta nao Aa yaadI maaM rJU krvaamaaM Aavyaao nahtaao karNa ko tyaar sauQaI tamaama 5`yatnaao tyaa inaYfLa r(a htaa. EaIlaa 5`Baupaad Aa caaT–rmaaM JNaavao Co ko vata-maana maonaoJmaonT, 5`mauKa, sacaIva, Anao KaJanacaI naa sva#pamaaM saarI qa{ rhI Co parMtau hJu saarI maonaoJmaonT hotauAo taomaNao Aa gaiva-Mga baa^iD naI sqaapanaa krI Co. saana f`ainsasakao yaa~aamaaM qayaolaI Aok 5`arMiBak tadqa- baoZknaI AamaaM ]llaoKa Co Anao baar maULa kimaSanaraonaa dstaavaoJ par naama Co; taomaaM qaI Aigayaar naa ivavaah qayaa htaa. kao{ sanyaasaI naao samaavaoSa qayaao na htaao. Aa kimaSanarao saIQaa 5`itainaiQaAao Anao zaonala saicava khovaataa Anao 5`Baupaad naa caalyaa Jvaa paCI saMcaalak tarIko samaP Sakaya Co.

paCI Aa P.baI.saI. Aqavaa gavaina-Mga baa^iD kimaSana naa kayaao- ivagatavaar nava Aoma Aapyaa Co. 5`qama kaya-, caao>ksapaNao, vaQauM mah<vanauM Co. tao saMidgQa rItao JNaavao Co ko Aa P.baI.saI. EaIlaa 5`Baupaad paasaoqaI maaga-dSa-na 5`apta krSao, 5`Baupaad nao tamaama baabataao par AMitama maMJUrI Sai>ta Co, Jomaa kimaSananaa inaNa-yaao Anao Zravaao naao paNa samaavaoSa qaSao.

paCInaa bao maaM, P.baI.saI. naa inayaimata frtaa yaaoJnaa maaM forbadlaI, inavaRi<a Anao maulaavaraoQa ~aNa vaYa-naa AhIMtahIM naI ivagataao Co; Aa bao ivagataao qaaoDa vaYaao- maaM GaNaa ivavaad Anao taaNa naao ]gamasqaana banyaao Co. Aa P.baI.saI. caaT-r maaM, 5`Baupaad naI sahIM saaqao, tao maULa baarmaaqaI ~aNa naI paNa sahIM Co. Aa gavaina-Mga baa^iD naI rcanaa {ska^na naa ivaeva mauKyamaqak laaosa AonJlasa naa Kaatao qa{ htaI. 1970 maaM }qalapaaqala krNaaraAao caar naotaaAaonao, baMnao 5`Baupaad Anao taomanaa navaa banaavaolaa gavaina-Mga baa^iD qaI 5`caMD ivaraoQanaao saamanaao krvaao paD\yaao htaao.

Aa kimaSanaraoAo safLataapaUva-k tao caar sanyaasaIAao naa ivaYayaaMtarao naa 5`Baavanao tapaasaI Anao JDmaULamaaM qaI ]KaoDI naaKavaanao madd kyaao- htaao Anao tao Aok stautya safLataa htaI. Apa–isawaMtaao naI ihmaayata Jo Aa laaokaoAo krI htaI taonao Asarkark rItao bahar paaDyaa htaa Anao AaMdaolana naao Aavaoga taomanaa tarfoNa forvyaao htaao. taomanao paaotaanaI BaUlaao samaJa{, pastaavaao kyaao-, maafI maaTo paUCyauM, Anao taoAaonao Amaoirkanaa iBanna rajyaaomaaM kon$ao Kaaolavaa CUTa paaDyaa. CtaaM AapaNao Jao{ Sa>yao Co ko taonaa bahar Aavavaanaa taOyaarIqaI – Jo iDro>Sana Aa^va maonaoJmaonT caaT-r Wara 5`itakRta qaaya Co – 5`Baupaado JUqanao inayaM~aNa maaM laavyaao htaao. taonao AbaaiQata sa<aa >yaaroya maMJur krI na htaI Anao na taao tyaa Aovaao ]llaoKa Co ko kao{ Amauk 5`karnaI AapaaoAapa, sva 5`itakark yaM~anaI rcanaa taonaa AaoZamaaM Aoki~ata qa{ Co. vaarafrtaI saByapaad naI yaaoJnaa inayamaao Anausaar taonao sanadvaaLaI krI htaI. iDro>Sana Aa^va maonaoJmaonT AMdr Jo matadana AadoSa naao samaavaoSa kyaao- htaao taonao >yaaroya Anausarvaa maaM Aavyaao na htaao. EaIlaa 5`Baupaado paaotaanaa kao{ Aqaao- maaTo, taonao mao 28, 1977 naa ruma ka^nvasa-oSana qaI bahar ka@yaao htaao. Jaoko tao Aok hkIkta rhoSao ko P.baI.saI. naa rcanaa qaI ~aNa vaYa- vaItaI gayaa htaa; Aok matadana kaya-5`NaalaI, baIJa kimaSanaraonaI saT ivaSao, tao samayagaaLaa naa AMtao AmalaIkrNa maaM maUkvaanaI htaI ³Julaa{ 1973 sauQaI´.

iDro>Sana Aa^va maonaoJmaonT naa tao Zrava nao dula-xa krvaamaaM Aavyaao htaao Anao kao{ P.baI.saI.Ao, na taao vyai>tagata Aqavaa saamaUihk rItao, tao saByapaad Zrava Anao kaya-5`NaalaI naI AvagaNanaa ivaSao 5`Baupaad saaqao salaahmasalata kyaao- htaao. AaoCamaaM AaoCa, tao baabatamaaM taomanaao AiBa5`aya laovaao tao P.baI.saI. naI ivaevasta JvaabadarI htaI, paNa AovauM na kyau-M htauM. tao baoparvaa{ Ao taaJotarnaa vaYaa-o maaM TkI rholaa DovaTIznaa samaudaya vaccao naaoMQapaa~a KaLaBaLaaT inaima<a krolaao Co, tao hkIkta haovaa CtaaM ko EaIlaa 5`Baupaado 1977 naa mao maaM, C Sabdao maaM iDro>Sana Aa^va maonaoJmaonT naa ivaiSaYT Zrava nao inarqa-k Anao rd kyaao- htaao, Aqaa-qa, P.baI.saI. saByaao naI inayatakalaIna forbadlaI naI JaoDaNamaaM inayaimata mata kaya-5`NaalaI naa AiQakRta AadoSanao.

4. iQa gao`T isainasTr mauvamaonT

“Aok vaar paholaaM tamao tamaara P.baI.saI. baoZk vataI kao{ kon$IkrNa krvaa maaMgataa htaa, Anao Jao maoM haqa na GaalyaaoM haota taao paUNa-vastau naaSa paamaI haota”

1972 naa paCInaa BaagamaaM EaIlaa 5`Baupaado Aok Aga`NaI saicavana; Jo gavaina-Mga baa^iD kimaSana naa maULa saBya htaa, yaad dovaDavyauM ko Aok vaYa- Agaa], gavaina-Mga baa^iD Wara rcaolaa YaDyaM~a maaM taomanaao AaMdaolana Katarnaak pairisqaitayaaoM maaM samaULaqaI ]cCo_ krvaanaa naPk Aavyaao htaao. EaIlaa 5`Baupaado tao 5`yaasaao nao SaaoQaolaao Anao cakasaolaaoM htaao Anao taaofanaqaI koTlaak ivaGnaao Aavyaa, taoma CtaaM, taonaI Asar nyaunatama saaibata qa{ htaI.

Aa gavaina-Mga baa^iD naa inamaa-Na naI mauKya 5`orNaa saarI vahIvaTI banaavaI Aoma htaI. 5`Baupaad nao pairNaamao, maonaoJmaonT maaM vaQau samaya Kaca- kyaa- vagar, Anauvaad Anao Baasyaao par kama krvaa svataM~ataa maLata. Aa yaaoJnaamaaM samaavaoSa kyaa-o htaao ko kimaSanarao Ba>taaonaa iflaaosaaoifkla 5`enaaonaa Jvaaba doSao, taoma J tao pauruYaao Anao s~aIyaaonaa vyai>tagata samasyaaAaonaI paNa saMBaaLa laoSao. EaIlaa 5`Baupaad paEcaad\BaUimaka maaM rhInao, J#rta haoya taoma J maaga-dSa-na dovaa maaMgataa htaa.

Aa gavaina-Mga baa^iD kimaSana nao maMJur krvaanaao hotau Ao htaao ko EaIlaa 5`Baupaad naa ‘vaIla’ nao AmalamaaM maUkvaanaao tao Aok saaQana banaI Sako. Joma 5`Baupaad paasaoqaI idSaa maLataI taoma P.baI.saI., {ska^na naa maonaoJmaonT ]par doKaroKa raKavaa maaTo htaI Anao baQaamaaM EaIlaa 5`Baupaad naI AMitama maMJUrI htaI. Aa rItao taonaI ik`yaa Apaoixata htaI, parMtau vaastavamaaM taonao AavaI rItao Amala maaM maUkI na htaI. EaIlaa 5`Baupaad AaSaavaadI htaa, Joma caaT-rmaaM dSaa-vaolauM Co, ko taomanaa dRYya CaoDI Jvaa paCI paNa kimaSana taomanaa AaMdaolana nao SauwbauiwpaUva-k JaLavaI raKavaa laayak rhoSao. taoma CtaaM, AoTlaa JldI 1970 maaM EaIlaa 5`Baupaad icaMitata htaa karNa taoAao khotaa htaa ko iQa ga`oT isainasTr mauvamaonT taomanaa saaosaa[TI maaM daKala qa{ gayauM Co.

Aok kimaSanarnao pa~amaaM, taoAao Ao vaaro QaDIyao bataavaolaI 5`aoivaznala qaIma baabata JNaavyauM; ko Jao taonaa AtaUT Sartaao paUNa- na qaaya, taao tao caar sanyaasaIAao Wara daKala krolaa zor naao 5`Baava BaraSao. 5`Baupaado samaqa-na AapyauM htauM ko taoAaAoo vaQau vahIvaTI AiQakar P.baI.saI. nao tabadIla krI Co, Anao tao zor tyaar sauQaI kama nahI kro jyaar sauQaI taomanaa kimaSanasa- AaQyaaitmak rItaoo maJbaUta rhoSao. taomanao P.baI.saI. maaM Amauk Sai>taAao naI raokaNa krI ko JoqaI taomanaa vataI kRYNa ka^nSaisnasa saaosaa[TI naa sTanDD- JaLavaI rKaaSao. parMtau tao krvaa taomanao Jaga`ta Anao AaQyaaitmak rItao _@inaScaya rhovauM J#rI htauM...taomanao vyai>tagata Anao saamaUihk rItao {cCa svaataM~ya naao durupayaaoga krvaanaao na htaao.

Aok ivaQvaMsak pairisqaitanao sauQaarvaa taonao baIJa saaqao badlavauM, tao safLataa maaTonaao fa^mya-ulaa naqaI, parMtau 1970 naao AMta hJu kon$IkrNa yaaoJnaa qaI Aok vaYa- dUr htaao. 5`Baupaad taonaa gavaina-Mga baa^iD naa BaivaYya ivaSao AaSaavaadI htaa; Jonaao Amauk pa~aaomaaM pauravaao qaaya Co. paaotaanaa gauru maharaJ naI Aa&aa pairpaUNa- krvaa taoma J Bai>ta QaaorNaaAao nao ]ccatama star par raKavaa naa ]doSya qaI taomanao PbaIsaI naI rcanaa krI htaI. 1970 Anao 1971 maaM taoAao AaSaavaadI htaa ko taomanaI Aa P.baI.saI. vahIvaT Ao rItao krSao JoqaI taomanao maonaoJmaonT maaM qaI saMpaUNa- rahta maLaSao Anao taoqaI taomanaa qaI vaQau nao vaQau vaOYNava paaZao par BaaYaaMtar Anao iTppaNaI dovaanaI Sa#Aata kraSao.

5`aoTaokaola Anausaar, gamao tao ivacaar kao{ kimaSanar nao Aavao tao pa~a Wara rJU krI Anao taonaI nakla baQaa saByaao nao ivatairta krvaI Anao Aok nakla 5`Baupaad maaTo, Aoma krvaI Jao{Ao. Jao P.baI.saI. bahumataI tao ivacaar nao pauiYT Aapao, taao paCI taonao bahar la{ Sakaya Co. jyaaro P.baI.saI. bahumataI naao AiBa5`aya na>kI qaaya tyaaro 5`Baupaad naao mata “ha” Aqavaa “naa” haoya Sako Co, maaoTa Baaganaa ikssaaAaomaaM, taomanao AagaahI krI ko tao “ha” haoya Sako Co, isavaaya tao Zrava Gaaor rItao vaOYNava isawaMtaao naI ivaruw haoya.

navaombar 1970 maaM, taomaNao tao spaYT kyauM- htauM ko navaa kimaSanarao tyaaro J banaSao jyaaro taoAao taomanao inamaNaUk krSao, Anao Aa baa^iD taonaa maULa saByaao maUJba TkI rhoSao. 1970–1971 drmyaana pa~aaomaaM taomaNao gavaina-Mga baa^iD naa saMbaMQa maaM, JvaabadaarI naa mahtva Anao Sauwtaa par Baar maU>yaao htaao. maa~a Jao taonaa ]padoSaao Anao caaT-r naI Jaogavaa{Aao sanausarvaa maaM Aavao taao tao Asarkark rItao Anao safLataapaUva-k caalaSao. taomaNao Aoma paNa saUcavyauM ko taoAao hJu paNa AaMdaolana naa sa<aa htaa Anao tamaama starnaa maonaoJmaonTo taoqaI hr vaKata pairicata rhovauM Jao{Ao.

Aama Jaotaa saavaQaanaI bartavaamaaM AavaI htaI Anao taomaNao baa( rItao laKyauM htauM ko taoAao naqaI maaMgataa ko kao{ maMidr 5`mauKanaI svaaya<a maonaoiJMga xamataa maaM dKalagaIrI qaaya, frI k(uM ko Jao taomanaa maonaoJsa- baQaa staro gauru maharaJnaa ]padoSaao nauM paalana krSao taao AavaI dKalagaIrI nahI qaaya. taomaNao samaqa-na AapyauM ko Bagavaana caOtanyanaa gauru parMpara maaM, sqaapak Aacaaya-naa ]padoSaao saaqao vasaI rhoSaoo taao baQauM KaUba sarsa rItao AagaLa vaQaSao.

Aa^gasT 1971 maaM Aok xaiNak ivacalana qa{. 5`Baupaado taomanaa Aok maMidr 5`mauKa nao laKaolaa pa~amaaM pauYTI AapaI ko P.baI.saI. kao{ kon$ nao inayaMi~ata krvaa maaTo naqaI parMtau maa~a tao Jaovaa maaTo Co ko tyaaM baQaI Bai>ta 5`vaRi<aAao saarI rItao pasaar qaaya Co. taomaNao Kaasa laKyauM htauM ko inarMkuSa sa<aa JaLavaI, tao P.baI.saI. naI frJ naqaI, pauYTI AapaI ko tao gavaina-Mga baa^iD naa kaya-xao~a AMdr naqaI. kao{ paNa maMidr 5`mauKa ]par kM{ paNa laaQavaa paholaaM, P.baI.saI. naa baQaa saByaao naI saaqao masalata krvaI J#rI htaI. taomaNao Aoma paNa laKyauM ko kimaSana KaalaI 5`yaaoigak taba>kamaaM Co, taonao Asarkark rItao Aok AaMtarraYT/Iya AaMdaolana naa vahIvaT naI inarIxaa maaTo hJu vaQaaro kama krvaanaI J#rta Co.

paCI 1972 pasaar qayauM. tao vaYa-naa 5`arMiBak BaagamaaM, 5`Baupaad Aqavaa Anya caar saByaaonaI, tao ivaSao maaihtaI ivanaa, AaZ kimaSanaraoAo Aaxaopa Anausaar saata naI gaNapaUita- saaqao, forfar krvaa Aok baoZk baaolaavaI htaI. GaNaaM mataao laovaayaa htaa. tao vaKatao, sava-saMmata Anao bahumataI mata qaI, P.baI.saI. saByaao Ao Aok navaa maaNasanao naaoMQapaa~a Sai>ta saaqao Aok banaavaTI pad par inamaNaUk kyaao- htaao. Aa DovaTI nyaU yaaok- isaTI naa Aok naaNaaM raokvaanaI samaRw saaobata maaM naaokrI krtaao htaao. Aa QaUta- yaaoJnaa maaM baQaa maMidrao Anao Aavakao nao kon$IkrNa krvaanaao samaavaoSa qayaao htaao Anao tao Aavakaonao Baogaa krI taonaa kMpanaI naa Aok KaataamaaM raokvaanaao, Aoma qayaao htaaoo. Aa mataao maaM haJr Aok P.baI.saI. kimaSanar, Jo ZIkZIk Aa saMpaUNa- AarMBa ³badlaava´ qaI Cotara{ gayaao htaao; taonao 5`Baupaadnao vaKatasar taonaI naaoMQa Anao saaraMSa; JonaaqaI inaiSata kayadaAao banaavavaanaa htaa, tao baabata pa~a laKaI JNaavyauM. AaoCamaaM AaoCa Aok kimaSanaro Aa vyavasqaa ivaSao Kaasa Aataur qa{, tarta J taonaa par kama kyau-M htauM. ]parI imaDvaosT zaonanaa samaRw kon$ao maaM mahtvapaUNa- ]padoSa sqaLaao – kaolambasa, >laovalanD, iSakagaao Anao maoiDsana – tao zaonanaa Aayau>ta kimaSanarnaa hukma Wara baMQa krvaamaaM Aavyaa htaa. Aa kon$aMo inayaimata QaaorNao Ba>taao banaavyaa krtaI htaI, lagaBaga AatmainaBa-r htaI, Anao Aa AaMdaolana tyaaM KaUba sarsa rItao ivastayau-M htauM.

gamao tao rItao taomanao baMQa krvaamaaM Aavyaao htaao, Anao baQaa pauruYaao, naaNaa Anao maSaInaao DoT/ao{T maaM kon$Ita kyaa- htaa. taabaDtaaoba, saMga`hao tyaaM paamavaamaaM AavaSao Anao paCI nyaU yaaok-maaM naaLacauM qaSao. saamaanyapaNao Joma maanavaamaaM Aavao Co taoma taormaaM kimaSanarnao AaQauinak Anao AakYa-k raokaNa tadnausaar 5`apta qayaolaa naaNaa qaI, AaMdaolana naa nafamaaM vaQaarao qaSao.

5`Baupaado tao 5`saMganao vaQataa J DamaI dIQaao htaao. taomaNao ivacaayau-M htauM ko P.baI.saI. hvao firyaadao Anao samasyaanaa vahovaaraoqaI rahta doSao, parMtau, 1971 naa AMta maaM paNa, taomanao svaIkayau-M htauM ko Aa navaI maonaoJmaonT saMcaalana Atyaar sauQaI saamaao ]tpaadk saaibata qa{ r(ao Co. hvao Joma AavauM htauM, taoqaI EaIlaa 5`Baupaado 1972 naa vaholaaM Aoi5`lamaaM P.baI.saI. nao saspaonD krvaanaao AadoSa Aapyaao.

Aovaa tarIko, taomaNao taomanaa baQaaM maMidr 5`mauKaaonao maomaao Wara P.baI.saI. naa kao{ paNa Anao tamaama Aa^D-r naI ]paoxaa krvaanaao AadoSa Aapyaao. Anya SabdaomaaM, 5`Baupaado taomanaI AaMdaolana paholaaMnaa maaLaKaa saihta isqata krI, jyaaM Bagavaana naao ]padoSa taomanaa Wara kama krInao, paCI vaara 5`maaNao kao{ paNa kon$naa maMidr 5`mauKa Wara AagaLa vaQao.

5`Baupaad nao AaGaata laagyaao htaao ko taomanaa JmaNaa haqanaa pauruYaaAo AavaI baabataao maaM taomanaI salaah Aqavaa Anya caar saByaaonaI salaah vagar saaosaa[TI AMdr maaoTa maaoTa forfarao kyaa- htaa. taoqaI taoAao gaussao qayaa htaa Anao AavauM Saa maaTo qayauM? taonaa qaI maUMzayaolaa htaa. taomaNao baar vairYZ dIixata iSaYyaaonao inamaNaUk kyaa- htaa Anao droknao vahIvaT maaTo zaona dIQaa htaa. Aok baoZkmaaM, Jaoko, tao baQaamaaM qaI AaZo baQauM badlaI naaKyauM htauM. taoqaI Aa SauM htauM? taomaNao k(uM ko taoAao tao JaNataaM na htaa. taomaNao frI JNaavyauM ko saaosaa[TI maonaoJ krvaanaa, taomanaa samaga` yaaoJnaamaaM tao navaa maaNasanaI kao{ sqaana naqaI; 5`Baupaado baa^D- tarfqaI taonao taatkailak ka@I naaKavaanaI maaMgaNaI krI.

P.baI.saI. naa AMdrKaanaoqaI tao 5`BaavaI taD, Jo C vaYa- paCI ToknaIkla samaqa-na AapaI nao Aacaaya- baa^D- naI AiQakar–sanad isavaaya rcanaa kro Co Anao saaqao saaqao AaQyaaitmak Sauwtaa naa ]ccatama star par KaaoTI rItao Aaxaopa Anausaar Aigayaar banaavaTI gauruAao naI rcanaa maaTo 5`Baupaadnaa vaIlamaaM naa ~aNa SabdaonauM SaaoYaNa kro Co, taonaao Aga`dUta Aa vaholaaM 1972 naao 5`saMga htaao. KarI rItao paaCLa Jaotaa, 1972 maaM, tao 5`BaavaI taD kao{ paNa baabatamaaM kao{ paNa paasaoqaI; JomaaM AaoCaM Sai>ta vaaLaa P.baI.saI. 5`itainaiQaAao naI paNa samaavaoSa qaaya Co, cakasaNaI {cCtaa na htaa paNa 5`Baupaado taomanaI tapaasanaIsa krI htaI, Aqaa-qa taomanaI kamagaIrI saspaonD krI Anao taoAao naI baQaI sa<aa paaCa maMidr 5`mauKaao nao saaoMpaI.

baakInaa vaYa- drmyaana, taomaNao Ao GaTnaanaao ]llaoKa kyaao- htaao. Aoi5`lanaa baIJa hftaamaaM JKama hJu paNa kacaao htaao. taoAao AaScaya–caikta qayaa htaa k saByaao Ao baoZknaI 5`ik`yaamaaM kao{ KaamaI na SaaoQaI jyaar sauQaI tao &aana taomanao na AavaI htaI. taoAao navaa{ paamyaa htaa ko taomanaa gayaa paCI taomanaa AaMdaolana nao SauM qaSao. Aa AalaMkrIk 5`Sna naao Jvaaba taomanao Aok baIJa 5`Sna saaqao Aapyaao: SauM PbaIsaI baQauM bagaaDSao? taomaNao JNaavyauM ko kimaSana saspaonDID rhoSao jyaar sauQaI taoAao taonaI 5`ik`yaamaaM sauQaarao krSao.

tao samayao Aa P.baI.saI. Ao gauru maharaJnao AaDta naa kRtya Wara naaraJ kyaao- htaao. sauQaaranaI ]papai<a AapaI taoAao inamaa-Na krvaanaI laalacanao ATkavavaamaaM Asamaqa- banyaa htaa; AaMdaolana naa maonaoJmaonT Anao naaNaakIya maaLaKaanaI pairvata-na krvaanaa AsafLa 5`yaasaao maaM taoAao inaYfLa banyaa htaa. AaogasT 1973 sauQaImaaM, taoAao baIJa TosT maaM inaYfLa Jaya Co, paNa AomaaM baadbaakI kRtya Wara. CtaaM gavaina-Mga baa^iD naa caaT-ro caUMTNaI naI maaMgaNaI Julaa{ 1973 paholaaM, paCI naih, Aoma krI htaI, taoma CtaaM paNa Aa caUMTNaI tyaaro Aqavaa Anya kao{paNa taarIKao >yaaroya yaaoJvavaamaaM AavaI na htaI. Aa AvagaNanaa maaTo 5`Baupaad naI salaah >yaaro laIQaI na htaI, paNa caao>ksapaNao taomanaI salaah laovaI Jao{taI htaI.

KaroKar, isavaaya tao maMidr 5`mauKaao Jo maULa P.baI.saI. inayau>ta htaa, baQaa naih, taao AaMdaolana AMdr maaoTa Baaganaa 5`mauKaaonao, taomanaa zaona naa kimaSanaraoAo vaakof na kyaa- htaa ko iDro>Sana Aa^va maonaoJmaonT maaM taomanaI ivaevasta JvaabadarI AadoiSata krolaI Co. paCI naa samaya, 1977 maaM, tao hkIkta haovaa Ctaa ko EaIlaa 5`Baupaado kimaSanaraonao ³tao vaKatao hJu paNa baa^D- maaM htaa´ mau>ta krvaa Anao iDro>Sana Aa^va maonaoJmaonT maaM AadoiSata matadana Sarta nao rd krvaanauM na>kI kyau-M, tao P.baI.saI. maaNasaao Wara, baMnao vyai>tagata Anao saamaUihk #pao, paapa krvaanaI 5`orNaa nao naih taao maaf kro Co ko naih taao samaqa-na Aapao Co; 5`Baupaad naa gata paholaaM J taomanaa kaya- naa QaaorNaa naI maMJUrI SaaoQavaI – Aqavaa, ko Aa ikssaamaaM taomanaa inaiYk`ya QaaorNaa naI svaaqa-vaRi<a.

5. idSaa maaM badlaao

taomanao JovaI Apaoxaa krI htaI ko tao saholaa{ qaI 5`apta qaSao, taao tao AovauM na htauM.

1971 maaM 5`Baupaado ]llaoKa kyaao- ko taomanao AovauM naJr maaM naqaI AavyauM ko Asarkark rItao P.baI.saI. kaya-saUicaAo paaotaanaa saByaaonaI Anaqa- sauQaarvaa maaTo kao{ kaya-k`ma banaavyaao haoya. Jaoko Aa baa^iDnaI frJ drok kon$nao AaQyaaitmak rItao maJbaUta raKavaamaaM madd krvaanaI htaI, tao kovaI rItao Aa J#rI JvaabadarI nao AmalamaaM maUkSao jyaaro tao paaotaanaa saByaaonao Karaba Tovaao qaI bahar naih ka@I Sako?

KaroKar, kon$IkrNa inaYfLataa baad, 5`Baupaado taomanaa Aok P.baI.saI. maaNasanao laKyauM ³ABaaigayauM gaNapaUita- naao Aok saBya´ ko, taoAao KaalaI {cCtaa htaa ko, P.baI.saI. Ao tao Jaotaa rhovauM ko taomanaa Anya ivaQaaqaI-Aao kM{ rItao kro Co Anao paCI taomanaI pasaMd saicavaao tarIko taomaNao JNaavaI. taoAao AaScaya- paamyaa htaa ko Aa kimaSanar, yaaoJnaa naa Baaga tarIko, iDro>Sana Aa^va maonaoJmaonT naa GaNaaM Agatyanaa mau_aAaonao kovaI rItao caUkI gayaao htaao. ³2´

Fobau`AarI, 1973 maaM Aok baIJa pa~amaaM, Alaga kimaSanarnao ³AaZmaaM qaI Aok´ pauiYT AapaI ko kao{paNa P.baI.saI. Anaumaana maMJUrI laayak qaaya, Ao maaTo, paholaaM taomaNao rJU krvaI J#rI Co. paCI maaca-maaM taoAao pauiYT Aapao Co ko kimaSanasa- hJu taalaIma paamao Co. taonaa maa~a caar maihnaa paCI, ]par saUcavyaa maUJba, Aa taalaImaaqaI-Aao iDro>Sana Aa^va maonaoJmaonT naa Aok mahtvanaa AadoSanao AmalamaaM maUktaa “BaulaI gayaa”. 5`Baupaado tao vaatanao tao vaKatao CaoDI dIQauM haoya AovauM laagao Co Anao KaruM Jaotaa, 1977 maaM taomanao tao Jvaa dIQauM htauM, parMtau taonaao Aqa- Aovaao naqaI ko taoAao taomanaa Aa^D-r nao, Jonaao caao>ksapaNao P.baI.saI naa ka^insTTyaUSana, iDro>Sana Aa^va maonaoJmaonT maaM samaavaoSa qayaao Co, taonao Ada krvaanaa inaYfLataa qaI AJaNa htaa.

Jaoko, 1974 maaM taomaNaao svar badlaayaao. JUnamaaM, taomaNao PnaIvaa maMidr Kaatao vyaaKyaana AapaI JomaaM taomaNao P.baI.saI. maaNasaaonaI sarKaamaNaI saava-i~ak vahIvaTnaI JvaabadarI saMBaaLaNaara dovataaAao saaqao krI. Aa sarKaamaNaI maaM, AaKaa ivaSva saMbaMQaI saJa saMBaaLa laonaar dovataaAo Aok vaKata Aok BaUla krI htaI. EaIlaa 5`Baupaado Qyaana daoyau-M Anao JNaavyauM ko yamaraJ, Jo saava-i~ak maonaoJmaonT naa saMBaaLamaaM Aok 5`karnaao P.baI.saI. htaao, taonao, baoparvaa{ maaTo saJa dovaamaaM AavaI htaI. 5`Baupaado kIQauM ko P.baI.saI. maaNasaao Aovaa J samaana pairisqaitamaaM htaa; taoAaoAo KaUba kaLaP raKavaI Jao{Ao.

taomanaa AaMdaolana nao yaaogya rItao vahIvaT krvaa, taoAao Ao KaUba kaLaP raKavaanaI htaI. karNako taomanaI paasao koTlaak Anya saByaao ]par sa<aa htaI, gaorvahIvaT maaTo saJa mahana hSao. taomaNao lagaBaga AagaahI krI ko tao laaokaonao saJa qa{ Sako Co Anao saUcavyauM ko taomanaa padnao maaMgataa sTanDD- par Aavyaa na htaa. Aok maihnaa paCI, Jo AapaNao paaCLataI Jao{SauM, EaIlaa 5`Baupaad Ao Aa caotaavaNaI par sattaavar Anao haD- ka^ipa rItao AiBanaya kyaao-.

taomaNao Aok Anya P.baI.saI. nao pa~a laKyaao ³Jo Aa gaNapaUita- naao Baaga htaao´, JomaaM taomaNao 5`kaopa vya>ta kyaao-. taomaNao JNaavyauM ko P.baI.saI. taomanao maonaoJmaonT qaI rahta dovaa maaTo Co, parMtau taoAao taomaNaa maaTo kovaLa vaQau icaMtaa banaavao Co. tyaar baad taomaNao paaotaanaI rItao Aok vata-na naa inayamanao frI JNaavyaao: Joma JldI kao{nao sa<aa maLao Co, tao tarMgaI qa{nao baQauM Karaba krI naaKao Co. taomaNao JNaavyauM ko AavaI pairisqaita naa ibaMdAou, P.baI.saI. pahaoMcaI ga{ Co.

saopTombar naa baIJa–qaI–CollaaM idvasamaaM, taomaNao saaf JNaavyauM ko iDro>Sana Aa^va maonaoJmaonT naa inayamaao hJu paNa kayada Co Jo Wara P.baI.saI. nao caalavauM Ainavaaya-paNao AavaSyak Co. 5`Baupaado Aok vairYZ iSaYyanao pa~amaaM JNaavyauM ko kao{ vyai>tagata kimaSanar paasao maMidr 5`mauKanao badlaavaanaI Sai>ta naqaI, tao badlaava f>ta P.baI.saI. naa mata Wara, Anao 5`Baupaad naI maMJUrI saaqao banaI Sako Co, Jaoko Aa J 5`ik`yaanauM AMitama pagalauM htauM. tao vaYa-o Aao>Taobar maaM, P.baI.saI. maaM samaavaoSa qayaolaa kimaSanarao, hJu baar htaa parMtau maULa saByaao maaM qaI maa~a saata hJu baa^iD maaM htaa. Jaoko, Aa forfarao, inaiScata 1973 naa mata qaI; Jo >yaaroya yaaoJayaolaao na htaao tao Alaga AavaI paDyaao htaao. tyaaM rJU krolaa Aok Aga`NaI AaEama naI JaoDaNamaaM paNa Aok forfar qayaao htaao: maaoTa Baaganaa kimaSanarao hvao, 1974 sauQaI ivavaaihta ivaQaaqaI-Aao na htaa, parMtau, taonao badlao, GaNaaMAo sanyaasa 5`apta krI htaI.

1974 naa navaombar maaM, 5`Baupaado bao pa~a, Aok paCI Aok idvasao, Aok maULa Anao tao samayao, vata-maana P.baI.saI. maaNasanao laKyaao. 5`Baupaad baMnao pa~aaomaaM iDro>Sana Aa^va maonaoJmaonT naao ]llaoKa kro Co. Aa P.baI.saI. maaNasa taonaa zaonamaaM, bao maMidr 5`mauKaaonao badlaavaa maaMgataao htaao, paNa 5`Baupaado taonao JNaavyauM ko drok kon$aonaa Ba>taao naao AiBa5`aya paUCyaa isavaaya, tao AovauM na krI Sako: maMidr 5`mauKanao badlavaanaI maMJUrI Co ko naih taonao mata Wara Ba>taaonao AapavaanaI parvaanagaI dovaI Jao{Ao. EaIlaa 5`Baupaado iDro>Sana Aa^va maonaoJmaonT caaT-rnaa Aok ivaiSaYT inayamanaao ]llaoKa Aapyaao, JomaaM Aa AiQakRta 5`ik`yaa spaYT qa{ htaI.

P.baI.saI. Ao Julaa{ 1973 maaM iDro>Sana Aa^va maonaoJmaonT naI AvagaNanaa krI htaI paNa 5`Baupaado hJu paNa Aok vaYa- ]par taonaao sa<aa tarIko ]llaoKa kyaao- htaao, jyaaro taomanaa kimaSanarao Ao taomaa mahtvanaa Aok ik`yaanaI Aqavaa ivaiSaYT spaYTIkrNa naI AvagaNanaa krI htaI, Aqaa-qa taomaa friJyaata mata yaaoJnaa naI. taoma CtaaM, 1974 naa maQyamaaM taomaNao taonaao ]llaoKa hJu vaQaaro saIQaI rItao kyaao- htaao. tao vaYa-naI Agaa] maaM, barabar 22 maI Julaa{ naI raoJ, 5`Baupaado taomanaa tamaama kon$aonaa AiQakRta dstaavaoJao maaM sauQaarao krvaa maaTo, Aok sa<aavaar AD^nDma banaavyaao. Aa AD^nDma naI ]maodvaarI Aama htaI: AmaonDmanT\sa tarta J baQaa sa<aavaar naaoMQaNaI dstaavaoJao, ka^insTT\yaUSana, [na\kaopaao-roSana paopasa-, [tyaaid saaqao ]maorvaa. Aa SaIYa-k ]par bao Sabdao htaa: Ta^pamaaosT AJ-insa. Aa AD^nDma bao AmaonDmanT\sa naao banaolaao htaao.

paholaao Aoma vacaaya Co: “tao Jahor Co ko kRYNakRpaaEaImaUita- parma paUjya EaI EaIma_ Ao.saI.Bai>tavaodaMta svaamaI 5`Baupaad, ³{ska^na´ [nTrnaoSanala saaosaa[TI fa^r kRYNa ka^nSaisnasa naa saMsqaapak Aacaaya- Co. saaosaa[TI naI baQaI baabataaomaaM taomanaI savaao-cca sa<aa Co. taomanauM sqaana kao{ Anya Wara BaraSao nahI Anao taomanauM naama Anao SaIYa-k tamaama dstaavaoJao, laoTrhoD, 5`kaSanaao Anao saaosaa[TI naa [maartaao par doKaavauM Jao{Ao.” baIJaa sauQaara maaM JNaavyauM ko “Aok gavaina-Mga baa^iD kimaTI Aa^va T/sTIsa saMsqaapak Aacaaya-, kRYNakRpaaEaImaUita- parma paUjya EaI EaIma_ Ao.saI.Bai>tavaodaMta svaamaI 5`Baupaad Wara inayau>ta kraSao, iDro>Sana Aa^va maonaoJmaonT dstaavaoJ Anausaar, taarIKa Julaa{ 28, 1970. Aa P.baI.saI. kRYNakRpaaEaImaUita- EaIlaa 5`Baupaad naI {cCanao samalamaaM maUkvaa maaTo Aok saaQana tarIko kama krSao.” tao nyaU yaaok- isaTImaaM EaIlaa 5`Baupaad Anao baIJa bao P.baI.saI. maaNasaao Wara sahI krvaamaaM Aavao Co.

tao paCI AapaNao Jao{Ao Co ko, 1974 maaM 5`Baupaad hJu paNa iDro>Sana Aa^va maonaoJmaonT nao gavaina-Mga baa^iD par iSarstaao dstaavaoJ gaNataa htaa. AapaNao frI bataavaolaI vaata nao Jao{ SakIAo Co ko P.baI.saI. nao, EaIlaa 5`Baupaad; paaotaanaa saaosaa[TI naa savaao-cca sa<aa, naI {cCa isavaaya kao{ svataM~a Sai>ta na htaI. AapaNao Jao{Ao CIAo ko 5`Baupaad nao Aokmaa~a Sai>ta htaI navaa kimaSanaraonao inamavaa Anao–Aqavaa badlavaa baabata.

Aa 5`ita&aa P.baI.saI. naI Agaa] naa vaYa-maaM kaya- karvaanaI inaYfLataa, Aqaa-qa, iDro>Sana Aa^va maonaoJmaonT caaT-r Wara caUMTNaI yaaoJvaanaI inaYfLataa saaqao saMbaMiQata haoya Sako Co Anao Aovaa saMyaaoga htaa ko Ao J maihnaamaaM, Aok vaYa- paCI, Ta^pamaaosT AJ-insa AD^nDma bahar naIkLyauM htauM. SauM taonauM bahar naIkLavauM saUcavavao Co ko 5`Baupaad kimaSana qaI GaNaa saMtauYT htaa? Aqavaa taoAao AaoCamaaM AaoCa taonaaqaI qaaoDa naaKauSa htaa? Anya SaaM maaTo 5`qama sqaana maaM Aavaa AD^nDma nao banaavauM paDyauM htauM?

taomaaM Aok tatva htauM Jo GaNauM navuaM htauM. Aqaa-qa, 5`Baupaado AadoSa Aapyaao ko Aa Ta^pamaaosT AJinsa- AD^nDma nao tamaama Agatyanaa kanaUnaI dstaavaoJao saaqao JaoDvaa Jao{Ao. yaVipa, taonao Amaoirka naa Amauk rajyamaaM Amauk AaTI-klsa Aa^va [na\kaopaa-oroSana saaqao JaoDvaamaaM mauSkolaI haota, taoma CtaaM sarLataaqaI taonao kao{ paNa vyai>tagata maMidr naa paoTa inayamaao saaqao JaoDI dIQaolaa haota. Aa baabatamaaM taonaa Aitagahna T/ok rokaoD-naI 5`kaSamaaM, Joma QaarNaa krvaamaaM Aavao Co taoma tao AD^nDma nao >yaaroya kao{ kanaUnaI Aqavaa sa<aavaar dstaavaoJ saaqao JaoDvaamaaM Aavyaao na htauao.

taoAao taomanao Aok tak d{ r(a htaa, BaanamaaM layaavaa maaTo, tao yaad raKavaa ko taoAao svataM~a na htaa, tao yaad raKavaa ko taoAao hJu paNa taomaNaa Anao iDro>Sana Aa^va maonaoJmaonT caaT-r; Jo taomanaao 5`itainaiQa htaao, naa saMpaUNa- sa<aa hoZLa Co. isa<aor maI naa maQyamaaM, taomaNaa gata paholaaM, taoAao P.baI.saI. AMdr, tao Sai>ta taD maaTo saMidgQa banaavataa htaa. taomaNao baIJao naI raopaNa krI Jo samayanaI parIxaa pasaar krSao.

6. P.baI.saI. naI naabaUdI

“iSaYyaAo hMmaoSaa taomanaa gauru maharaJ paholaaM maUKa- rhovauM Jao{Ao”

Aa ma^inafosTao maaM paRqqakrNa krolaao mau_ao Ao naqaI ko Aok savaao-cca inayaM~ak Co ko naih, Jo sava&a- Aaovarisayar tarIko AiBanaya kro Co, baQauM JaNataao haoya Anao CovaTo hr samayao baQaaM par Anao baQao maanyataa Aapataao haoya. tao Co. mau_ao Ao paNa naqaI ko kRYNakRpaaEaImaUita- EaIlaa 5`Baupaad, jyaaro baa( 5`gaT htaa, tyaaro taomanaao Bagavaana saaqao Sauw Anao BaoLasaoLarihta AMkaoDao htaao ko naih, taoma J taoAao hr samayao baQao Anao baQaamaaM taomanaa 5`itainaiQatva htaa ko naih. taoAao htaa. mau_ao vaOYNava {evarvaad naI saMgaita naqaI. tao saMbaMiQata rho Co. vaOYNava Ao parma paUNa- satya Co. tao hMmaoSaa rhoSao.

Aa paaogaLanaao mauKya mau_ao P.baI.saI. Wara laKaolaa sauivastaar vaR<aaMntanaa Ba`ma Sai>ta naao Co. vaQau tao inaiva-vaad tarIko kama kro Co Anao svaaqa-parayaNa 5`orNaa qaI – taonao SaaoQaI ka@vauM bahu saholauM Co Anao tao AaGaataJnak Co – gavaina-Mga baa^iD Aa vaNa-naatmak nao Kaasa krInao paiScama maaM Ba>taao ]par laado Co. Aa kimaSana nao hrvaKata EaIlaa 5`Baupaad naa AMitama ]padoSa Anao [cCaoAaonaao 5`itainaiQatva tarIko Aoma khovaaya Co. pairNaamao, Aa vaNa-naatmak kalpainak ivacaarqaI AaoCuM naqaI ko P.baI.saI. AhIM Aa duinayaa maaM Bagavaana qaI ibana–ivaivaQa Co.

zaonala Aacaayaao-naI Sa#Aata paholaaM paNa Aa Aok vaastaivak mau_ao htaao. Jaoko, hvao Aa saU~a, AilTimaT ma^inaiJAiryala Aa^qaa^iriT Aita #@ vaa>ya5`yaaoga banaI gayaao Co, hJu paNa tao GaNaa kuSaLataaqaI fTkao maaro Co. karNa ko KaaoTo rstao caDolaa laaokao hJu paNa Aa P.baI.saI. vaNa-naatmak nao svaIkarI r(a Co. hvao inayata samaya AavaI gayaao Co, jyaaro Aa kqaanaao ivaraow krvaao, bahar layaavavaao, taonao paaotaanaI ivaruw forvavaao Anao taonao saMpaUNa-paNao dUr krvaao.

tamao tamaara KaaoTa AaxaopaqaI Amanao Cotarvaanaao 5`yatna krSaao naih, tamaara vaNa-naatmak naao Ao paNa Baaga ko, tamaara Aa P.baI.saI. naao baQaao inaScaya ivaraoQa; paUNa- pauruYaao<ama Bagavaana, kRYNa ka^nSaisnasa naa EaIlaa 5`Baupaad naao WoYaBaava samaana Co Aqavaa taonaa qaI ibana–Alaga Co. vaastavamaaM tamaara maolavaaolanT–plauTao–Qaaima-k kamagaIrI – Jo QaarolauM htauM AonauM Saaobaa^Tla Anao Jo Asala maaM [cColauM htauM taonauM ivakRta 5`itaibaMba Co – tao tamaarao paUNa- pauruYaao<ama Bagavaana tarf gaussaao dSaa-vao Co.

Amao tamaarao Aah\vaana krIAo CIAo, karNa tamao AomaNaao Aah\vaana krI r(a Cao. tamao AovauM krI r(a Cao tamaara GamaMDI valaNa qaI, naaonasaonsa Zravaao qaI, JoT–saoT PvanaSaOlaI, ivaSaaLa vyai>tagata ba^Mk KaataaAao, }TpaTaMga AdlaabadlaI saaqao; taomaNaa Sauw Ba>tao Jo baQauM sqaapavaanaao 5`yaasa kyaao- htaao. tamaara QaaMQalamaaM ihMdutva Anao saMgaiZta Qama-naao, maaoTa hdmaaM samaavaoSa qayaao Co. karNa ko tao vaastaivak mau_a qaI baIJo Qyaana daorvaa bafr tarIko kama kro Co. “{ska^na” tarf WoYa na taao parmaatmaa naI {Yaa- ko WoYa Co; tao paUropaUr iBanna Co.

ha, Amao tamaara ivaraow maaM CIAo, paNa tao Amanao raxasaao naqaI banaavataI. tamao Bagavaana caOtanya naI [cCaAao Anao AagaahI, taoma J tao baQaanao zDpaqaI flanamaaM layaavaanaa EaIlaa 5`Baupaad naa 5`yatnaao naI ivaraow maaM Cao. koTlaak AaoCa laaokao AanaaqaI pairicata Co; Anao Alaba<a, tao tamaara maaTo laaBadayak Co. yauw, saMGaYa- Anao ASaaMita, Aa yauganaa maanavataa naa Baagyao Co, Jonao sauQaarvaa tamao kM{ kyau-M naqaI. hkIktamaaM tamao, taonao kovaLa ]ttaoiJta kyaao- Co. Aa isqaita tyaar sauQaI naih sauQarSao jyaar sauQaI kRYNa ka^nSaisnasa nao frI folaavaanaao ivacaar krvaamaaM AavaSao. paiScama maaM taonaI ]dBava Asarkark rItao GaNaaM maanyataaAao, AaMdaolana Anao laaokao Wara cakasayaola Co, ko JomaaM tamaarI saM5`daya saaOqaI vaQaaro Karaba Anao 5`paMcaI rItao, saaOqaI vaQaaro baLavaana Co.

kRYNa ka^nSaisnasa manauYya Pvananaa gaupta Aqa- naao mama- Co, Aok dula-Ba tak Co saMsaarnaa baMQanamaaM qaI CTkI Jvaanaao Anao Saaevata #pa Anao 5`vaRi<aAaoM rhIta AaQyaaitmak ivaSvamaaM maui>ta 5`apta krvaanaao. tamao Anao tamaarI P.baI.saI., Aa ivaSvamaaM taonaa gaupta 5`BaavamaaM paoTo caalaInao AagaLa vaQyaa Cao, kovaLa Aa satya nao @aMkvaa. Atyaar sauQaI tamao safLa r(a Cao. KaruM Jaotaa, tao caao>ksa tamaara maaTo saholauM r(uM Co; paiScama AoTlaI baQaI Ao>saaoToirk staro saMGaYa- maaM SaaoYaayaolaao Co ko JoqaI taoAao JaNataa naqaI ko tamao Atyaar sauQaI SauM baQauM krvaamaaM safLa r(a Cao.

jyaaro gauru maharaJ taomanaa dIixata iSaYyaaonao dIxaa gauru qavaa ]padoSa Aapao Co, tyaaro tao saovaa laovaanaao iSaYya naao kta-vya banao Co Anao ]cca bauiw naao 5`yaaoga krI tao idvya ]padoSa nao paUrao krvaao Jao{Ao. jyaaro kao{ saacaao ]maodvaar taonaa paMqao Aavao Anao parIxaaAaomaaM safLa banao, taao 5`Baupaad naao tao iSaYya dIxaa gauru tarIko taonaI saovaa baJavaSao; Aama tao navaa maaNasanao saM5`daya saaqao JaoDSao.

5`Baupaad Anao taomanaa iSaYya drmyaana kao{ AavaI Sako naih; jyaaro taoAao taomanao dIxaa gauru qavaa naao AadoSa Aapao tyaaro iSaYyao taoma vata-vauM paDo. iSaYyanao Aavaa vyai>tagata Anao ivaiSaYT AadoSa maLyaa baad, taonao 5`baaoQana qaaya Co Anao hvao laaokaonao dIxaa Aapavaa laayak Anao samaqa- banao Co, tao maaQyama banao Co, tao JaoDo Co, paiva~a naama naa Jpa saaqao, Jo parMparagata Aavao Co. Aama, navaa laaokao Bai>ta lataa baIJ 5`apta kro Co.

gavaina-Mga baa^iDAo Aa saMbaMQa Anao Saaevata satyamaaM 1978 qaI maaqauM maayau-M Co; Aa taonaI mauKya A&aanataa Co. taonaI paasao; dIxaa gauru kaoNa Co Anao kaoNa naqaI, tao na>kI krvaanaao kao{ AiQakar naqaI; tao inaNa-ya laovaanaao Aokmaa~a parmaaiQakar gaur umaharaJnaao Co. tao gauru maharaJ {ska^na naa saMsqaapak Aacaaya-, kRYNakRpaaEaImaUita- parma paUjya EaI EaIma_ Ao.saI.Bai>tavaodaMta svaamaI 5`Baupaad Co. taomaNao >yaaroya P.baI.saI. nao Aa SauwbauiwpaUva-k 5`ik`yaanao 5`dUiYata krvaanaI maMJUrI AapaI na htaI. taoAao AovauM >yaaroya krI na Sako, Aqavaa taoAao saacaa gauru na haota. tao P.baI.saI. naao hotau gauru maharaJ naI nakla ]taarvaI Ao Co, Jo caopa taomanao Bai>ta Jovaa doKaataa 5`ik`yaa maaM lagaaDyaao Co.

Aa paadrI saMsqaa “{ska^na” naI inayaM~aNa kon$ P.baI.saI. Co, taonao Aa ivaGna maU>yaao Co, Jo GaNaa forfarao qaI pasaar qayaao; SauM tao htauM Anao SauM tao hvao Co, tao @aMkvaaM, maUlyavaana samaya vaoDfa{ naaKyaao Co. paholaaM Aigayaar vaoYaQaarI ]ttama AiQakarIAaonao inamaNaUk krvaamaaM Aavyaa, JomaaM qaI baQaaAo, paaotaanaI ivaiSaYT rItao zaonamaaM kUca krI – Ao paNa P.baI.saI. Wara kRi~ama banaavaTI htaI. Aa pauruYaao, 5`Baupaadnaa 5`itaYZa, Sauwtaa, sa<aa Anao AiQakar qaI GaNaa GaNaa vaYaao- dUr htaa.

Jaoko, tao laakaoonao AanaI kao{ ifMkr na htaI Anao Aa sahiJyaaAo zDpaqaI baQauM bagaaDI naaKyauM. taomanaI Aa Kaasa banaavaT JldI fJota krvaamaaM AavaI, QaIro QaIro tao Aok KaulaasaamaaM qaI baIJa maaM badlaayauM, paNa baQaamaaM Aok vastau saaamaanya htaI: sa<aanaI hk maaMgavaI tao na>kI krvaa ko kaoNa dIxaa gauru qa{ Sako Anao kaoNa naih. zaonala yauga paCI maa~a Ao kbaUla kyau-M ko P.baI.saI.Ao paaotao Aigayaar naI inamaNaUk krI- htaI. Aa 5`vaoSa qaI baQauM JgyaamaaM taao rKaayauM paNa tao yaaoJnaa nao daoYaI na Zravyaao Jonao Aoma khovaamaaM AavyauM htauM ko tao 5`Baupaad Wara banaavaolaao inamaNaUk Co. tyaar baad P.baI.saI. pauruYaao naI baoZkmaaM, gauru na>kI krvaa maaTo mata htaao, tyaar baad dIxaa Aapavaa maaTo vaITao qao`SaaolD ]par 5`Bautva maoLavavaao J#rI htaao, hvao P.baI.saI. naa hukma Wara ivaiQasar, ktaarmaaM ]Baa rhInao, naao Aba\Jok\Sana 5`maaNapa~anaI 5`aptaI Co. Aa baQaa qaI Bai>ta yaaoganaa Saaevata Anao idvya 5`ik`yaamaaM saMsqaagata daKala krvaanaI sqaapanaa qaaya Co. Aa baQauM paUNa- pauruYaao<ama saovak BagavaananaI, nakla ]taarvaanaI [cCa naao AnaaiQakRta 5`dSa-na Co. Aa baQaao AMQakarI )dya naao saIQaao sva#pa Co, Jo zgaDa Anao paaKaMD naa Aa yaugamaaM saMgaiZta Qama- saaqao maLaitayaao Co. kao{ paadrI saMsqaa kayadosar, dIxaa gauru kaoNa Co Anao kaoNa naqaI, taonao na>kI krvaanaao AiQakarnaao davaao >yaaroya na krI Sako.

Jmaanaa JUnaa samayaqaI vaastaivak 5`ik`yaa gauru Anao taomanaa iSaYya vaccao saMiQa par AaQaairta Co. Jao kao{ AaQyaaitmak saMsqaa ivaevaasapaa~a haoya Anao Jao tao sqaapak naa Alaaopa qayaa paCI parMpara saaqao taUTo naih Aovaa kDIqaI JaoDayaolaI rho, taao taonao KaroKar vaccao paDvauM Jao{Ao jyaaro kao{paNa, paaotaanaI KaaoTI Ahma naI sa<aa par maUKa- navaa laaokaonao dIxaa AapatauM haoya, Anao, tao laaokao sva–inamaNaUk Anao fUlaolaaM haoya, taonaao paUravaao GaNaI rItao qa{ Sako Co; ko Aavaao naklaI gauru iflaaosaaofI Anao 5`ik`yaa qaI AaDo rstao J{ r(ao haoya, tao lagaBaga baQaa saholaa{qaI Jao{ Sako Aoma Co. Jaoko, jyaaro Aa saMsqaa J paaotao ivacalananaa kadvamaaM fsaayaolaI Co, tyaaro Aa kayadosar sa<aa paNa – JonauM dKala Sauw 5`ik`yaamaaM Ainavaaya- naqaI – tao taomaaMqaI KaoMcaI laovaamaaM Aavao Co Anao taoqaI taonao laagauM paDo naih AovauM rJU krvaamaaM Aavao Co.

jyaaro tao dIxaa Aapavaanaao AadoSa 5``apta kro Co, tyaaro EaIlaa 5`Baupaad naao kao{ paNa iSaYya, taomanaI paasaoqaI dIxaa maoLavyaa haovaa qaI, taomanaa paasaoqaI yaqaa-qapaNao ba`ah\maNa tarIko dIixata qayaa paCI; Jo iSaYyaao paasa qayaa haoya, taomanao dIxaa AapavaanaI Sa#Aata krI Sako Co. laayak qavaa paCI, tao kao{ paNa gauruBaa{Aao naao AivacCod AiQakar Co. gauru maharaJ qaI Aavaao ]padoSa vyai>tagata rItao 5“apta qaaya Co. tao ]padoSa nao Jahor krvaanaao saaQana Aqavaa ko taonaao saar, kao{nao paNa Anao baQaanao ]GaaDao paaDvaao J#rI naqaI. maa~a tao J iSaYya, Jo hvao AiQakRta dIxaa gauru Co, tao inaNa-ya kro Co ko, kaoNao Aa rhsya baabata khovaanaI [cCa krvaI.

tao baQaa gauruBaa{Aao naao kta-vya Co, Jo saacaa Aqa- maaM EaIlaa 5`Baupaad Wara dIixata qayaolaa Co, ko Karaba saMga Anao saMsqaakIya maayaanaI saovaa qaI laagaolaa {Yaa-LauM raoganaa caopanao maUkI dovaao – Anao paaotaanao maaTo frIqaI Aa AiQakar naI maaMgaNaI krvaI Anao Ao J 5`maaNao taomanaa saaqao baQaa saaqaIdarao maaTo. tamaama gauruBaa{Aao naI tao frJ Co, tamaama baaoJa qaI mau>ta qa{ taonaI Aaga`h krvaanaI. tatva saMGa naao inamaa-Na Aa hotau maaTo krolaao Co.

“{ska^na” naI Aa gavaina-Mga baa^iD kimaSanao vaarMvaar saaibata kyau-M Co ko tao ivaSvanaa tamaama Anya vaastaivak saMgaiZta Qamaao-nao saMpaUNa-paNao paUropaUra Anausarvaa ma>kma Co. P.baI.saI. Aa idvya 5`ik`yaa maaM dKala krvaa maaTo naklaI AiQakar naao davaao kro Co, tao na>kI krvaa – taonaa inamaNaUk, mata, 5`maaNapa~a, ko vaITao naI gaorhaJrImaaM – kaoNa dIxaa AapaI Sako Anao kaoNa naih. Atyaar sauQaI taomanaao rokaoD-, Anaok rItao EaoYZ krtaa AaoCao r(ao Co. CtaaM, taomanaa baQaa AparaQaaomaaM qaI, Aa Aok, Jomaa navaa laaokao nao parMpara AMdr Anao taoma J saMpaUNa-paNao maui>ta naa maagao- layaavaa maaTo, AiQakRta 5`ik`yaa saaqao dKala, taomaNaa raJaiQaraJ krvaanaI [cCa naao kaoyaDao Co.

taoAaAoo qaaoDuM paNa dSaa-vyauM naqaI ko AovauM ivacaartaa paNa haoya ko, taonao tyaaga krI dovaanaI taOyaarI krvaI Jao{Ao. kRYNa ka^nSaisnasa ivaevanaa baQaa Sahor Anao gaama maaM folaaSao nahI jyaar sauQaI Aa ivaiSaYT A&aanataa rhoSao Anao taonao ]ttaoJna AapataI P.baI.saI. PvataI rhoSao. taonao paDkarvauM Jao{Ao Anao taonaa Asatyanao ]GaaDuM paaDvauM Jao{Ao. Aa P.baI.saI. Jo gau( star naa mama-naI GaNauM paasao Co, tao vata-maana kaLamaaM kRYNa ka^nSaisnasa nao @akvaanaao AoJnT Co, Jo saamaanya star par ivaraoQa Anao AEawa naao icarsqaayaI vaataavarNa maaoTa 5`maaNamaaM banaavao Co Anao gauru na>kI krvaanaI Sai>ta naao davaao krvaao, tao taomanaao saaQana Co.

gauruBaa{AaAo hvao laaMbaa samaya sauQaI kila–yauga saMsqaakIya naa Aavaa ivaiSaYT vaRttaaMnta nao ]Baa rhovaanaI parvaanagaI dovaI na Jao{Ao; AovaI rItao, taoAao taomanaI Sai>ta hoZLa Aa P.baI.saI. naao 5`itakar krvaa ]pakRta Co, Jo ~aIsa vaYa- ]par badmaaSa banyaao Co. gauruBaa{Aao naI AaQyaaitmak Sai>ta vaQaSao Jao taoAao hmaNaaM sahyaaoga qaI, ivaivaQataamaaM Aoktaa naa isawaMta Wara kaya- krvaa maaTo inaNa-ya laoSao. taoAaoAo taomanaI dIxaa Sai>ta, idvya &aana vaaparI, kaya- saaqao Aoki~ata krI, Aovaa pairisqaitanaI inamaa-Na krvaI Jao{Ao JomaaM maaoTa Baaganaa – balko, saMpaUNa-taa – AaQyaaitmak Pvana SaaoQaNaara baQaa J inaYZavaana Anao gaMBaIr laaokao kovaLa gavaina-Mga baa^iD kimaSana naI KaamaIyaa J kovaLa nahI Jaoya, paNa saaqao taonaI naabaUdI naI paNa maaMgaNaI krSao.

² tata sata

AirNaunaMdna dasa ³ivak lao’maa^+´

1933 Sau>la, falagaUna paUiNa-maaM

5`qama pairiSaYT

taakIdnauM inavaodna

tamaama 5`mauKaaonao kobala
Aoi5`la 6, 1972

tamaara BaaOitak kayadosar nausaKaa AapaNao madd naih kro sTa^pa AapaNaI AaQyaaitmak Pvana AapaNanao madd krSao sTa^pa hma\sad<ao taatkailak paaCa Jma-naI JvauM sTa^pa paaCa CaoDInao JvauM nahI sTa^pa A~aoya %iYanao kao{ AiQakar naqaI maara paasaoqaI kM{ paNa maonaoJ krvaanaI sTa^pa Aonao ka@ao sTa^pa Aa baQaI yaaoJnaa ivaSao maarI kao{ maMJUrI naqaI sTa^pa kao{paNa JatanaI vastaumaaM forfar na krtaa sTa^pa

tamaama 5`mauKaao nao smarNapa~a
Aoi5`la 8, 1972

huM tamanao ivanaMtaI krI JNaavaa maaMgauM CuM ko Avaa-caIna gavaina-Mga baa^iD kimaSananaa qaaoDak saByaaoAo nyaU yaaok- maaM 25 maI qaI 28 maaca-, 1972 drmyaana Aok baoZk gaaoZvaI htaI Anao taoAao Ao manao maaoTa maaoTa hovaala maaoklyaa Co, 5`itakRita maaoklaI Co, maara maaobadlaa Anao maMJUrI maaTo, paNa tao drmyaana taomanao maarI salaah laIQaa vagar qaaoDa inamaNaUk na>kI kyaa- Co. AamaaMqaI Aok baabata Jo manao GaNaI AaScaya-caikta laagao Co, tao naIcao Aapyaa 5`maaNao Co.

“A~aoya %iYa dasa nao P.baI.saI. naao saok`iT/ tarIko caMUTI ka@yaao Co Anao maihnao maihnao naIkLataa hovaala saaqao baQaa pa~avahovaar svaIkar krSao.”

maoM >yaaroya A~aoya %iYa dasanao P.baI.saI. naao saBya tarIko inamavyaao naqaI, Anao manao Kabar naqaI ko maarI maanyataa Aapyaa vagar taonao kM{ rItao P.baI.saI. naao saok`iT/ tarIko inamavyaao Co.

“Aonao kranaQar saaqao maonaoJmaonT kimaiT ]par paNa {ska^na QaMQaanaI doKaroKa raKavaa Anao P.baI.saI. Wara pahaoMcaolaa inaNa-yaao nao AmalamaaM maUkvaanaa hotauAo inamavyaaoo Co.”

AaqaI huM GaNaao vyaga` qa{ gayaao CuM. EaImaana A~aoya %iYa dasa Balao kuSaLa hSao paNa maarI maMJUrI vagar, Aonao AaTlaI baQaI Sai>ta dovaamaaM AavaI Co, Anao Aanaa qaI maaruM magaJ Asvasqa qa{ gayauM Co. huM Anaumaana kruM CuM ko maarI parvaanagaI paholaaM taatkailak kama qaSao Anao tao paNa ko “Ba>taao nao Jahor kyaa- vagar³!´” huM Aa taqaakiqata P.baI.saI. baoZknaa hotau nao baraobar AnausarI Saktaao naqaI. maoM Aok taar maaoklyaao Co, JonaI JptaI tamanao AanaI saaqao maLaI AavaSao, Anao maoM Jvaabaao paNa maoLavyaa Co.

Aavaa saMJaogaao hoZLa, huM tamanao haJr Avasar maaM maara vaQau AagaLanaa maaga-dSa-na paholaaM, P.baI.saI. maaNasaaoqaI kao{ paNa inaNa-naya nao AvagaNanaa krvaanaao AiQakar AapauM CuM. tamao tamaara baabataao SaaMita qaI Anao svataM~ataa qaI maonaoJ krao, Anao tamaara kon$aonaa AaQyaaitmak vaataavarNanao vaQaaro saavaQaanaI qaI sauQaarvaanaao 5`yatna krao. huM GaNaao raP rhISa tamaara sahayakao nauM naama JaNavaa, Joma ko saok`iT/, KaJanacaI Anao mahotaao. CovaTo, huM frI khovaanaI ivanaMtaI kruM CuM ko AanaI saaqao maara kao{ paNa dUrnaI saUcanaa paholaaM baQaa P.baI.saI. AadoSaao nao saspaonD krvaamaaM Aavao Co.

baIJuM pairiSaYT

laagaMu paDo Aovaa pa~aao

AaogasT 23, 1968
“maara ivacaar maaM, baQaa Alaga Alaga kon$ao taoma J nyaU vaRMdabana naa maaga-dSa-na maaTo T/sTIAao naI kon$ maMDLa haovaI Jao{Ao, parMtau sqaainak gavaina-Mga baa^iD drok kon$ maaTo haovaI J Jao{Ao; tao maarI yaaoJnaa Co.”

AaogasT 6, 1970
“hvao maoM gavaina-Mga baa^iD kimaSana ]BaI krI Co maonaoJmaonT saMBaaLavaa, iflasaUfI Anao vyai>tagata samasyaaAao par 5`enaao maaTo. Aa baQaI vastauAao manao GaNaI ~aasa–tasdI Aapao Co, huM maara gauru maharaJnao saMtauYT krvaa paustakao laKavaa f>ta samaya maaMgauM CuM.”

16 AaogasT, 1970
“taao hvao vaastaivak karBaar gavaina-Mga baa^iD kimaSana par AaQaairta rhoSao, Anao sanyaasaIAao nao 5`caar kaya- krvaa saaMopyaaM Co. tamanao maaga-dSa-na Aapavaa, huM paScaad\BaUimaka maaM rhovaa [cCuM CuM.”

2 saopTombar, 1970
“maarao AiBa5`aya Co ko Ao J parMpara isasTma maaM, AapaNaa saaosaa[TI AMdr Jo zor daKala qayaao Co tao kama naih kro Jao AapaNaa Amauk ivaQaaqaI-Aao 5`hlaad maharaJ Jovaa sad\gauNaI hSao taao, AoTlaa maaTo maoM karBaar naI sa<aa gavaina-Mga baa^iD kimaSananao AapaI Co...Jao tamao AaQyaaitmak star par ivakark rhoSaao taao tamaarI 5`gaita >yaaroya ATkSao naih. tamao paNa P.baI.saI. naa Aok saBya Cao, JoqaI tamao KaUba }MDo ivacaar krao ko kM{ rItao Aa isqaita nao ]gaarvauM. Jaoko, tao hkIkta Co ko iQa ga`T isainasTr mauvamaonT AapaNaa saaosaa[TI AMdr Co.”

14 saopTombar, 1970
“huM KaUba raP CuM tao JaNaI nao ko P.baI.saI. Aa ivaQvaMsak isqaitanao sauQaarvaa ]tsaah qaI kama kro Co, Jo AapaNaa saaosaa[TI naa Kara paayaanao kmaJaor banaavaI rho Co.” baQaa P.baI.saI. saByaao tamao kRpaa krInao Aa baabata ivaSao KaUba Jaga`ta rhoSaao, ko JoqaI AapaNaa saaosaa[TI naI ivakasa Aavaa zorI tatvaaonaa ADcaNa vagar qataI rhoSao...hvao tamao P.baI.saI. taomanaI salaah la{nao spaYT Anao Asarkark ivacaar laoJao, taao paCI tyaaM kao{ garbaD naih qaaya...taovaao sava-sva 5`maaNa Co ko taoAao maara caaoqaa–vaga-naa gauruBaa{AaoqaI 5`Baaivata qayaa Co.”

19 saopTombar, 1970
“taao, Jao AapaNaa P.baI.saI. saByaao ivakark rho, caaoksaa{paNao inayaimata isawaMtaao Anausaro, taao baQaI vastauAao barabar rhoSao”

16 fba`uAarI, 1971
“AapaNaa imaSana naa _@ sqaayaInaI BaivaYyanaI AaSaa, tao gavaina-Mga baa^iD naa yaaogya maonaoJmaonT ]par Co.”

9 Julaa{, 1971
“P.baI.saI. saByaao maa~a tao Jaovaa maaTo Co ko baQauM baraobar caalauM rho Co. Anya kon$ao maaM 5`mauKa, saok`iT/, vagaoro Co Anao taoAao ivaKaMUTa maonaoJmaonT krI r(a Co. Aa Aok nausaKaao Co. tao kovaI rItao qaaya ko P.baI.saI. AMitama sa<aa haoya? taoAao maa~a tao tapaasavaa maaTo Co ko baQaI vastauAao sarKaI rItao pasaar qaaya Co, maa~a tao J.”

12 AaogasT, 1971
“5`mauKa, KaJanacaI Anao saok`iT/ kon$ naa maonaoJmaonT maaTo Jvaabadar Co. P.baI.saI. tao Jaovaa maaTo Co ko baQauM baraobar pasaar qaaya Co parMtau AMitama sa<aa JaLavaI naih. tao P.baI.saI. naa Sai>ta hoZLa naqaI…P.baI.saI. maaNasaao Anya P.baI.saI. saByaao naI masalata kyaa- paholaaM, kon$ naa maaNsaao maaqao kao{paNa Baar naaKaI na Sako.” kao{ P.baI.saI. saBya taonaa AiQakarxao~a bahar J{ Sako naih. AapaNao 5`yaaoigak taba>kamaaM CIAo, parMtau P.baI.saI. saByaaonaI baIP baoZkmaaM, taoAao Ao Aook ka^insaTTyaUSana banaavauM Jao{Ao ko kovaI rItao P.baI.saI. saByaao samaga` baabatanao calaavaSao…sqaainak 5`mauKa P.baI.saI. inayaM~aNa naa hoZLa naqaI.”

14 AaogasT, 1971
“maoM P.baI.saI. nao sauyaaoiJta krI Ao AaSaaqaI ko manao imaSana naa vahIvaT qaI rahta maLaSao. paNa Aonaa badlao, huM Anaok firyaadao maoLavavaanaao kon$ banaI gayaao CuM. taoqaI tao maara maaTo rahta naqaI; Aonaa krtaa tao qaaoDuM ~aasadayak banaI gayauM Co.”

20 AaogasT, 1971
“tamao P.baI.saI. naa saBya tarIko AavaI banyaa Cao, taoqaI tamao gamao tao krvaa maaMgaao Aqavaa tamao saaosaa[TInaI maonaoJmaonT maaM gamao tao ivacaarao rJU krvaa maaMgaao, tao tamaaro pa~a laKaInao, taonaI naklaao baQaa P.baI.saI. saByaao saaobata Aok nakla manao ivatairta krvaI Jao{Ao. tyaar baad drok P.baI.saI. saByanaao AiBapa`aya paUCJao Anao Jao maaoTa Baaganaa tao ivacaarnao AaQaar Aapao taao taonao saaosaa[TI AMdr Amala krvaa hkIkta tarIko laovaao Jao{Ao. bahumataI mata Anao maarao AiBapa`aya laovaao Jao{Ao. jyaaro bahumataI AiBapa`aya haJr hSao, tyaaro maarao AiBapa`aya ‘ha’ Aqavaa ko ‘naa’ hSao. maaoTa Baaganaa ikssaaAaomaaM tao ‘ha’ J hSao, isavaaya tao Gaaor rItao AapaNaa isawaMtaao naI ivaruw haoya.”

9 saopTombar, 1971
“huM raP CuM ko tamao Ao ivaSao svaIkayau-M Co ko P.baI.saI. saByaao KaUba yaaogya rItao taomanaI frJ Ada naqaI krtaa...hmaNaaM AapaNao ivaevaBarmaaM Ganatva maaM vaQaI r(a CIAo, laaokao naa naaNaaM saaqao vahovaar krI r(a Co. laaokaonao AapaNaI AaMdaolana maaTo Aadr Co. hmaNaaM samaya Co JomaaM P.baI.saI. naa saByaao Ao vaQaunao vaQau kaLaP raKavaI Jao{Ao, JoqaI laaokao AapaNaI saaosaa[TI naI vata-namaaM kao{ kaLaao DaGa bataavaI naih Sako.”

2 Aoi5`la, 1972
“maoM hmaNaaM J Aok pa~a maoLavyaao Co JomaaM tamaara nava maaNasaaonaI nyaU yaaok-maaM P.baI.saI. baoZk baabata vaNa-na Aapyaao Co Anao #paanaugaa nao maoM inamnailaiKata AadoSa kobala kyaao- Co: ‘Ainayaimata P.baI.saI. baoZk. maarI _@ naamaMJUrI. kao{ badlaava krvaao naih. Anya maaNasaaonao JNaavaao. hvao pa~a pairNamavauM.”

4 Aoi5`la, 1972
“manao kao{ saUcanaa na htaI ko tamao baQaa saByaao P.baI.saI. naa, Baogaa qayaa Cao Anao maaoTa maaoTa mau_aAao maaM maarI salaah vagar inaNa-ya Aapyaao Co. taoqaI Aa baabata ivaSao maoM Aok pa~a tamaara baQaa maaTo bahar paaDyaao Co, Anao tamao naaoMQa krI Sakao Cao ko huM baoZk Anao Zrava baMnao nao Ainayaimata gaNauM CuM Anao tarta J kao{ forfar qavaao na Jao{Ao. frIqaI, Aa vahIvaTI naa BaarqaI huM GaNaI mauSkolaI AnauBava krI r(ao CuM. huM maara laaosa AonJlasa Gaor J{, paaCa Anauvaad kama maaTo baosavaa GaNaao baocaona htaao. paNa Jao tamao baQaa, maara JmaNaI haqanaa mauKya sahayakao, AavauM baQauM maarI salaah vagar krao Anao AapaNaI saaosaa[TI AMdr maaoTa maaoTa forfara, maarao AiBapa`aya paUCyaa vagar krao, Anao Anya P.baI.saI. saByaao naao AiBapa`aya vagar, taao paCI huM SauM krI SakuM?

huM AitaSaya maUzayaolaao CuM, Saa maaTo tamao baQaaAo AavauM kyau-M Co. maoM maULa#pao baar P.baI.saI. saByaaonao na>kI kyaa- Co Anao maoM taomanaa vahIvaT Anao maonaoJmaonT maaTo taomanao baar zaona dIQaa Co, parMtau kovaLa karnaamaa qaI tamao baQauM badlaavaI naaKyauM Co. taoqaI Aa SauM Co? manao Kabar naqaI. tamao ]llaoKa kyaao- Co ko A~aoya %iYa qaI tamao GaNaI madd la{ r(a Cao, paNa A~aoya %iYa P.baI.saI. naao saBya naqaI, na taonao AaKaa saaosaa[TI nao maonaoJ krvaanaI maarI yaaoJnaamaaM kao{ pad Co.”

4 mao, 1972
“manao laagao Co ko tao ]<ama Co, Jao P.baI.saI. saByaao hMmaoSaa mausaafrI kro…taomanaa zaonamaaM Anao Aok gaamaqaI baIJa gaamamaaM JvauM Anao maMidraonaI maulaakata laovaI tao Jaovaa ko kM{ rItao ivaQaaqaI-Aao BaNatar krI r(a Co – Anao maarao kaya- krvaao. Aa rItao, taoAao baosaI Anao kM{ rItao KaavauM Anao sauvauM, Ao yaaoJnaa GaDvaanaa valaNanaI qaI dUr rhoSao.”

9 mao, 1972
“Aa GaNauM Ainayaimata Co. huM vahIvaTI baabataaomaaM qaI inavaR<a qavaanaao pa`yatna kruM CuM, paNa Jao pa`mauKaao Anao P.baI.saI. saByaao Aavaa hrktaao kro, taao paCI huM k{ rItao SaaMta rhI SakuM?”

22 JUna, 1972
“…hvao tamao baQaa naotaaAao, Kaasa krInao P.baI.saI. saByaaAo, vaQaunao vaQau Jvaabadar banavauM Jao{Ao Anao tao kaya- krvauM Jo huM krI r(ao CuM, Aovaa J QaaorNaa saaqao…Aa caaotaro tamaaraqaI saMtaaoYakark kaya- kraSao, paNa Jao &aananaI ABaavataa hSao, Aqavaa ko Jao BaUlaI JvaanaI Tova hSao taao vaKatasar baQauM bagaDI JSao.”

11 AaogasT, 1972
“Aa P.baI.saI. naI baoZk Aokdma Anaka^insTT\yaUSanala doKaavaa maaM Aavao Co, karNa ko baQaa maaNasaaonao maaihtaI Aqavaa AamaM~aNa Aapyaao na htaao. SyaamasauMdrnao AamaM~aNa naqaI Aapyaao, saudamaanao AamaM~aNa naqaI Aapyaao, kRYNa dasanao AamaM~aNa naqaI Aapyaao, tamaala kRYNa nao AamaM~aNa naqaI Aapyaao Anao manao paNa maaihtaI naqaI AapaI. Saa maaTo? tamao Aa rItao AaZ laaokaonaI baoZk, baIJaAao nao AamaM~aNa Aapyaa vagar na krI Sakao. saata gaNapaUita- haoya Sako Co – tao ZIk Co – paNa tamao, baQaa saByaaonao Anao manao kao{ saamaanya Jahor Aapyaa vagar kSauM baaolaavaI na Sakao, saUicata AJonDa Aapavaao, AovaI J rItao, cacaa- maaTonaa ivaYayaao, baoZk Saa maaTo baaolaavaI htaI, [tyaaid...Aa paUNa-vastaumaaM AovauM doKaaya Aavao Co ko A~aoya %iYanao baQaI sa<aa AapaI haoya. huM samaP naqaI Sa>taao koma, kao{ P.baI.saI. maaNasanao badlao, kimaSananaa bahar Aok vyai>tanao AaTlaI vaQau Sai>ta AapavaamaaM AavaI htaI. Anao taatkailak kaya- qavaanauM htauM Ba>taaonao Jahor kyaa- vagar Anao huM Aaecaya- paamauM CuM ko kao{ P.baI.saI. saByaaoAo Aa pa`ik`yaamaaM KaamaI naqaI SaaoQaI. tao maa~a tyaaro J SaaoQaa{ jyaaro tao maara paasao AavaI. huM naih hao] tyaaro SauM qaSao, SauM P.baI.saI. baQauM bagaaDI naaKaSao?

18 saopTombar, 1972
“Jo QaaorNaaAao maoM tamanao paholaoqaI Aapyaa Co, hvao taonao pa`maaNaBaUta pa`ik`yaa hoZLa baQaa samayao JaLavaI raKavaa pa`yaasa krao. navaInataa layaavaanaao kao{ pa`yatna krSaao naih Aqavaa ko kao{ paNa vastaunaI ]tpaadna; JoqaI baQauM bagaDI JSao.”

4 navaombar, 1972
“taao, P.baI.saI. naI kaya-saUcaImaaM huM BaUtakaLanaI Karaba Tovaaonao sauQaarvaa kao{ Aovaao kaya-k`ma SaaoQaI naqaI Sa>taao.”

13 iDsaombar, 1972
“Alaba<a maara sa<aaiQakarIAao Anao taqaakiqata AiQakarIAao, GaNaI vaKatao AovaI rItao AadoSa Aapao Co ko baQauM garbaDgaaoTaLaamaaM paDI Jaya Co. taoqaI tamao manao firyaad laKaI Sakao. huM SauM krI SakuM?”

9 mao, 1974
“huM maarI AaMKaao baMQa krI na SakuM jyaaro kao{ maaoTI maonaoJmaonT mauSkolaI haoya, jyaaro kao{ vastau KaaoTo rstao JtaI haoya, paOsaanaI KaaoTI Karca, vastauAao yaaogya rItao vaparaya naih, taoqaI tyaar paCI manao Baaga laovauM paDo. parMtau Jao tamao manao maonaoJmaonT naa icaMtaaqaI CUTkarao AapaI Sakao…taao tao maara maaTo maaoTao rahta qaSao.”

12 saopTombar, 1974
“maoM P.baI.saI. banaavaI htaI manao rahta Aapavaa, paNa Jao tamao AavaI rItao krao, taao paCI >yaa rahta qa{ Sako? tao maara maaTo icaMtaa Co. Aa mauSkolaI Co, ko Joma JldI kao{nao Sai>ta maLao Co, tao lahorI qa{ Jaya Anao baQauM bagaDI naaKao Co. huM SauM krI SakuM?”

1 navaombar, 1974
“Jao taoAao Aa samasyaanaao hla na krI Sako, taao paCI P.baI.saI. naao SauM Aqa- Co?”

12 navaombar, 1974
“huM GaNaI kdr kruM CuM ko P.baI.saI. Aqavaa Ao>sa.vaa{.zoD. tamao hMmaoSaa kRYNa naa dasa Cao. AovauM J Jao{Ao Co.”

16 iDsaombar, 1974
“parMtau mauSkolaI Ao Co ko AapaNaa P.baI.saI. naa pauruYaao maayaanaa iSakar banyaa Co. AaJo huM P.baI.saI. par ivaevaasa raKauM Anao kalao taonauM patana qa{ Jaya. taoqaI tao mauSkolaI Co…Jao P.baI.saI. maaNasaao >yaaroya sarKaI rItao maonaoJ krI Sako, taao manao Amauk samaya maara paustakao laKavaa maaTo maLaI rhoSao.”

21 AaogasT, 1975
“…koma Aovaao ]llaoKa krvaamaaM Aavyaao Co ko maarao 79 maao Jnmaidvasa Co. tao maarao 80 maao Jnmaidvasa Co. tao KaruM Co. tamanao Aa Kabar naqaI? P.baI.saI. naa Aok laoKamaaM 79 maao Jnmaidvasa Aoma k(uM Co. maaoTao P.baI.saI. maaNasa, koTlaak baQaa saMpaadkao Anao tao SaaoQaa{ naih? tamao baQaa maU@a Cao. huM SauM krI SakuM?”

29 saopTombar, 1975
“huM SauM krI SakuM? maoM P.baI.saI. naa inamaNaUk tamaara vaccao zgaDvaa naih paNa maonaoJ krvaa maaTo kyaa-o Co. Jao tyaaM zgaDao qaaya, taao tamao kovaI rItao maonaoJ krSaao?”

16 Aao>Taobar, 1975
“huM P.baI.saI.naI inamaNaUk, baabataaonaI SaaMitapaUva-k maonaoJmaonT maaTo krI Co Anao hvao tamao tamaara vaccao ASaaMita sarP r(a Cao. taao huM kovaI rItao maara BaaYaaMtar naa kaya- maaM SaaMta rhI SakuM?”

“maarI firyaad tao J Co ko maoM P.baI.saI.nao inamaNaUk kyaa- manao maonaoJmaonT qaI rahta dovaa parMtau ta_na }laTuM, firyaadao Anao pa`ita firyaadao manao AavaI maLao Co, paCI maaruM magaJ SaaMta kovaI rItao haoya Sako?”

“Jao manao drok ivavaadmaaM saamaola rhovauM paDo, taao paCI P.baI.saI. naI SauM J#r Co?”

10 navaombar, 1975
“hvao SauM Aa P.baI.saI. gauru maharaJ krtaa maaoTI banaI Co? ko tao maa~a paa]nD, iSailaMga Anao paonsa Jaovaa maaTo J haoya. P.baI.saI. AaQyaaitmak Pvana par naJr naqaI raKataI. tao J KaamaI Co. AapaNaa baQaa ivaQaaqaI-Aao nao gauru banavauM paDSao, parMtau taoAao laayak naqaI. tao mauSkolaI Co.”

13 navaombar, 1975
“parMtau Jao tamao manao vyaga` krao taao maaruM magaJ Asvasqa rhoSao. huM [cCuM CuM ko Jo maoM sqaaipata kyauM- Co tao saavaQaanaIpaUva-k caalaU rhI Sako, paNa huM Jao] CuM ko Amauk Ba>taao tamanaa JUnaa “saara” gauNaao frIqaI Pvataa krI r(a Co. tao mauSkolaI Co. Jao JUnaI Aadtaao paaCI AavaI Jaya, taao baQauM samaapta qa{ JSao. Jao maaruM magaJ Aa rItao Asvasqa qa{ JSao taao huM paustak laoKana par k{ rItao maaruM Qyaana koin$ta krI SakuM? tao Sa>ya naqaI.”

8 saopTombar, 1976
“tao KaUba AnaukULa rhoSao Jao tamao P.baI.saI. maaNasaao manao maonaoJmaonT naa BaarI baaoJaqaI CuTkarao AapaSaao.”

~aIJu pairiSaYT

paxa–JUqaaonaao ivaraoQa

Joma khovata Co: svaga-maaM paNa laDa{ nark Co.

Joma tamao paholaaMnaa ivaYayaao Anao pairiSaYTao vaacaInao samaP Sa>yaa hSaao, ko “{ska^na” qaaoDa samaya maaTo paaotaanaa rstao paayamaala qayaolauM, JoqaI Kaasa krInao paiecamamaaM Ba>taao maaTo nark JovaI isqaita banaI Co. Jao Ao taonauM AMta haota, taao tao GaNauM Karaba haota – paNa taovauM naqaI. Aa mauvamaonT Jo paRqvaI par Aok dOvaI vaataavarNa sarJavaanao taqaakiqata htaI, svaga-naa ]nnta dDaqaI paNa AaGao, paolaI paarnaa idvya JgatamaaM Saaevata {naama Aapavaanaa maaga-dSa-nanao badlao, tao Aok taUTolaa baaNamaaM ivakRta qa{ Co, GaNaa Aovaa gaMBaIr Anao inaKaalasa Ba>taaonao Cotayaa- Co, JoAao saaOqaI paholaaM JaoDayaa htaa Anao paaotaanauM Pvana taonao Apa-Na kyau-M htauM. taonaao pairNaama Aok yauW caalaI r(ao haoya Aovaao Co. tao lavaarI Aa laaokao vaccao Co Jo spaYTpaNao JaNao Co ko “{ska^na” banaavaTI Co Anao baIJa Jo taonaa Ainavaaya- vaQataa kYT CtaaM paNa inaecayapaUva-k khotaa haoya Co ko Aa saM5`daya hJu paNa Sata 5`ita–Sata ivaevaaSapaa~a Co.

karNa Anao pairNaama vaastavamaaM Aok Co, komako karNa hMmaoSaa pairNaamamaaM haJr haoya Co. 5`Baupaad GaNaa 5`saMgaaomaaM, taomanaa kimaSanaraonao JmaNaI baaJunaa mauKya sahayakao tarIko baaolaavao Co. baIJa Ba>taao tamanao AaQyaaitmak _iYTAo 5`gata, Sauw Anao Sai>taSaaLaI gaNao Co – Jaoko Aovaao AiBa5`aya baQaa Kara kamagaIrIAao Qaravataa na htaa. sanmaananaIya Aoma J mahana gaNavaamaaM Aavataa; kao{ paNa JatanaI ik`yaa naotaaoAao kro, taao naIcaonaI starnaa paNa taomanao vaLagataaM svaaBaaivak AnausarSao; kao{ paNa Jatanaa QaaorNaa taoAao taomanaI ik`yaaAao Wara gaaoZvao, Aavaa 5`SaMsakao Aok Aqavaa baIJo rstao taomaaM AagaLa vaQaSao. Jo baQaa naotaRtvanaa ]ccatama star par na htaa taoAao kimaSanaraonao, paaotaanaI rItao baQauM krtaa haoya taoma gaNataa, taomaa maaoTa Baaganaa sanyaasa vaga-naa htaa. ]par JNaavyauM Co taoma Aa paholaaM Anao baIJa starnaa 5`SaMsakao – Balao GaNaa samaya maaTo r(a naih – taoAaonauM AnaukrNa krtaa, paNa taomanaI paaotaanaI rItao. Jyaaro “ra{T–honD maona” Ao dabaI baaJunaao paqa laIQaao, taomanao Aok sahJ navaao QaaorNa ]paJavaI ka@yaao.

AanaaqaI ~aNamaaMqaI paholaa paxanaao taD paDyaao; komako PbaIsaIAo paholaao taD paaDyaao htaao, Aa FaTao Aok taDmaaMqaI baIJao htaao. AhIM vaItaI gayaolaa Aok GaTnaanao yaad krvaanaI ArP krI r(a Co. P.baI.saI.naa Aok saaOqaI 5`BaavaSaaLaI 5`itainaiQa, 1978 naa maaca-maaM gaaOiDyaa maZnao salaah 5`staava saaqao maLyaa htaa, Anao laoSamaa~a kuiTla rItao ]_oSya Anao sa<aaiQakar maaTo. Aa nabaiWpamaaM qayauM htauM. gaaOiDyaa maZnaa Aok vaDIla saBya tyaa htaa, 5`Baupaadnaa koTlaak gauruBaa{AaomaaMqaI Jo taomanaa Aok saMmaitadSa-k gaNavaamaaM Aavataa, taoAaonao maaga-dSa-na maaTo maLyaa htaa.

taomanao sarKauM AovauM AapyauM, Anao JoqaI AapaNao zaonala Aacaaya- {ra tarIko taonauM 5`gaTI-krNa JaoyauM. tao Aigayaar zaonala Aacaayaao-maaMqaI Aok Wara laKaolaao Aok paizSana paopar JldI ivaevaBarmaaM 5`kaiSata krvaamaaM Aavyaao htaao. taomaa ]cca AiQakarIAaonaI salaahmasalata baad Aok navaao kaya-k`ma na>kI kyaao- htaao Aoma ]llaoKa kyaao- Co. Jaoko maqauramaaM Aok baIJa maZ naotaa saaqao paNa saMixaptamaaM masalata krI htaI, tao CtaaM AomaaM nabaiWpanaa Aa gaaOiDyaa maZ gaurunaa AiQakarnaao ]llaoKa htaao.

Jao maIiDAa tamanao banaavao Co, taao taoma, maIiDAa tamanao BaaMgaI paNa do Co. Joma maaoDa isa<aormaImaaM saMGaYaao- bahar naIkLyaa – baQaaM Jo taqaakiqata gauruAaonaI inamaNaUk saaqao JaoDayaolaa htaa – tao nabaiWpanaa mahMtanauM, AaKaro Aavaa baQaa savalaaonaa Jvaaba Anao KaulaasaaAao maoLavavaa maaTo, Aok ]gamasqaanamaaM #paaMtar qayauM. AanaaqaI P.baI.saI. nabaLauM paDyauM, paNa tao baQaa maaNasaaonaa ³JoAaoAo tadnausaar taomanao ArJ krI´ ]_oSyaao Sauw haovaanao badlao GaNao AaGao htaa. taAaoAo hvao spaYTpaNao JaNyauM htauM ko P.baI.saI.naI Sai>ta KarI rItao Aacaaya- baaoD-naa inayaM~aNanaa hoZLa Co. taoAao vaQaarao na krvaanao _@ r(a htaa. Aa baIJa maaNasaaonao, Jaoko, gauru banavauM htauM, taoqaI taoAaoAo gaaOiDyaa maZnaao ]payaaoga krI, KaLaBaLaaT paoda krI.

jyaaro taomaNaa kayaao-naI ivaiSaYTtaa taomanaa AagaLa AaNaI maUkI, tyaaro Aa nabaiWpanaa mahMtao spaYT kyau-M ko Aa AigayaarnaI ik`yaaAao taomanao maMJur na htaI. gauru maharaJnauM SaIYa-k ibanaAmalaI Anao KaoMcaI laIQaa paCI paNa Aacaaya- baaoD-o paaotaanao “{ska^na” AMdr dIxaa na>kI krvaa maaTo Aokmaa~a sa<aa tarIko raKyaao Anao taoqaI paholaao taD paDyaao.

Aa baQauM kovaI rItao AagaLa vaQyauM, AonaI ivagata JNaavaanaI kao{ J#rta naqaI. AapaNao taonao ]MDaa saapaoxa saMbaMQamaaM Jaovaanao samaP r(a Co. paholaa Anao baIJa starnaa maaoTa Baaganaa maaNasaao, mauKya kon$aonaa 5`mauKaao, sanyaasaIAao Anao tao Jovaa, “{ska^na” CaoDI gaaOiDyaa kompamaaM BaLyaa htaa Anao taoqaI 5`qama paxa–Jqaao inakLyaao. Aa TaoLaI dSakaoqaI GaNaa forfaraoqaI pasaar qa{ Co, paNa 5`vaoSa qaI J, tao GaNauM ivaiBanna Co na kovaLa “{ska^na” qaI paNa taoma J 5`Baupaadnaa AaMdaolanaqaI.

kTaxa#pao isawaMtanaI baabatamaaM, “{ska^na” 5`BaupaadqaI GaNauM fMTaayauM naqaI, paUropaUr Agar tao fMTayauM J haoya taao. taoAaonaa Asala mataBaod taomanaI saaqao Aama Co: 1. taomaNaa AadoSaaonauM paalana nahI krvauM, 2. yaaogaa pawitanaa Kara dIxaa 5`ik`yaanao nakamauM banaavauM, 3. naovaumaaM gavaina-Mga baaoiD nao {na\kaopaao-roTID krvauM, 4. taomaNaI paustakaomaaM sa<aa vagar badlaava krvaa, 5. inayamahIna paadrISaahInao AaoLaKavauM, 6. na>kr byauraok`isa naI sqaapanaa krvaI, 7. 1972 qaI, Jo bahar paDolaao [itahasa Co, Aonaao KaaoTao Kaulaasaao Anao KaaoTI JaNakarI AapavaI.

AoMSaInaa 5`arMBamaaM jyaaro “{ska^na”naa maaoTa Baaganaa vaDIlaao gaaOiDyaa maZ saaqao BaLyaa, taoAaoAo tao samaUhnaa imaJaJ taomaJ taomanaa Saas~anaa inaYakSaao-, 5`Baupaad tarf Apamaanakark mata, taomanaa\ Bai>ta ik`yaa saaqao JaoDataI baQaI vastauAaonaao AOitahaisak Kaulaasaao Anao AvaSya gaaOiDyaa maZ SaOlaI svaIkarI. EaIlaa 5`Baupaado AapaNanao Jo dIQauM htauM taonaI saulaoh na kraya Aovaa ivaraoQamaaM Aa baQauM J htauM.

paaCa isawaMta Anao Apa–isawaMtanaI JaoDaNamaaM ivagataao AhIM nahI AaNaI maUkaya; AapaNanao kovaLa sava-saamaanya inarIxaNa saaqao saMbaMQa Co. drok 5`amaaiNak Ba>ta – Anao “{ska^na”naa koTlaak k+r AnauyaayaIAao – kbaUla krSao ko gaaOiDyaa maZnaI SaOlaI, imaJaJ, isawaMta, [tyaaid naao, na taao maoLa Co Anao na taao 5`BaupaadnaI rjaUta saaqao saumaoLamaaM Co. tao ivacaarNaaM ko 5`Baupaado KaroKar AparaQaao maaTo taomanaaM gauruBaa{AaonaI maafI maaMgaI htaI, tao jyaaro barabar maULa5`maaNao laovaaya tyaaro tao J gauva-paraQa Co. Aok maQyama AiQakarI >yaaroya kao{ JatanaI AparaQa sauparta na krI Sako, Anao ]<ama AiQakarI ivaYao khovaanauM J SauM rho, Jo Aok Sa>tyaavaoYa Avataar Aqavaa ivaevaAacaaya- htaa. tao ivacaarNaa ko 5`Baupaad [itahasamaaM kao{ AagaLa paDtaaM maaNasa htaa Jo satyanaI SaaoQa krNaaraAaonao gaaOiDyaa maZmaaM layaavataa, taovaI samaJ taomanaaM saacaa Ba>taao Wara sahna na kraya AovaI Co.

Aa paholaao taD Jo ivaeva vaOYNava saMGa khovaaya Co, tao maqaUramaaM BaogaI qaaya Co, Anao taonaa baQaa Aacaayaao- paaotaanaI rItao kama kro Co. taoAao >yaarok “{ska^na”qaI naaraJ Anao vyaakULa qayaolaa laaokaonao paaotaanaI samaUhmaaM dIxaa Aapao Co. taoAao “{ska^na”naa paadrISaahInao maanyataa naqaI Aapataa, Anao isawaMtanaa Aok mahtvanaa xao~amaaM taoAao maaoTao saamaao 5`caar kro Co. saamaanya Anao taomaJ maQyasqa star par taoAao “{ska^na”naI ivaruw kama kro Co, paNa Aa maaNasaaomaaMqaI kao{ paNa tatva saMGa saaqao sahkar krvaa yaaogya naqaI. vaastaivak tao baQaanao AavauM krvaanaI [cCa naih haoya, AovaI maanyataa raKavaa Ctaa ko “{ska^na” paaotaanaa yaaogya ivasmaRtaInaI KaINamaaM lapasaI JSao.

taonaao Aqa- Aovaao naqaI ko taoma CtaaM tatva saMGa kao{ 5`karnaao samaaQaana krSao. gaaOiDyaa maZ kovaI rItao “{ska^na”naa paiecamaI tarjaumaao nao ]GaaDuM paaDo Co Anao taoma J taonao naklaI gaNavaanaaM karNaao saMGa saaqao maLataa naqaI. Aa navaI gaaOiDyaa f^i>saimailaAo EaIlaa 5`Baupaadnao tyajyaao Co. tao Aok paxa–JUqaao Co Jo “{ska^na” naa kd nao pahaoMcaI naih Sako, CtaaM Ao hkIkta ko paholaaM Aa baQaa JUqaaAaoAo saaqao kama krvaanaa vyaqa- 5`yatnaao kyaa- htaa.

Amao saMpaUNa-paNao JaNyao Co ko navaa gaaOiDyaa maZnauM hotauM Aavaa kao{ paNa Jatanaa taqaakiqata sahkar hotauMmaaM SauM haoya Sako Co Anao Amao Jnaotaa gaaOiDyaa maZnauM AtyaMta itarskar krIAo CIAo, Jonao EaIlaa 5`Baupaadnao tyajyaao htaao, >yaaroya mah<vapaUNa- sahkar taomaNaaM JaoDo kyaao- na htaao Anao taomaNao hMmaoSaa iQa>kartaa. AoMSaInaa Sa#AatamaaMnaI, tao 5`qama taDo f>ta pairisqaitanaI JiTlataamaaM vaQaarao kyaao- Co. taoma Jaotaa, maULaBaUta star par paNa saMGa >yaaroya taomanaI sagapaNa naih svaIkarSao. Aa taD ivasaMigata gaaOiDyaa maZnaao piecamaI tarjaumaao Co, JonaI 5`Baupaado inaMda krI htaI baMnao, taomaNaa AnauvaadmaaM Anao iSaYyaaonao pa~aaomaaM, taomanaa saaqao vahovaar na krvaanaao hukma Aapyaao htaao.

CovaTnaa taDao kao{ ivastaINa- tapaasaNaI maaTo laayak naqaI, karNa ko taomanaa maULao Jo ivaYayaaMtarao taonaa AaQaaro Co tao baoSak tarta JaNaItaa Aovaa Co. lagaBaga bao dSakao paholaa EaIlaa 5`BaupaadnaI vaIlamaaMqaI bao Alaga Alaga ZokaNao caar Sabdaonaao durupayaaoga krI, Bai>ta saM5`dayanao AagaLa la{ Jvaa Aok navaI CLa5`paMca 5`ik`yaanao taOyaar kyaao- htaao. Joma taomanaao AaMdaolana vaQyaao, 5`Baupaado Jo iSaYyaaonao dIxaa Aapavaa svaIkayaa- htaa taao taoAao maaTo baQaI ivaiQaAaonaI vyavasqaa krvaamaaM ASa>ta banyaa htaa. taoqaI taomaNao, paaotaanaa paxao baQaI ivaiQanaI vyavasqaa krvaa maaTo AifiSaAoiTMga Aacaayaao-naI inamaNaUk krI htaI. vaastaivakpaNao Aa kao{ navaIna vastaunaI rcanaa nahtaI, karNako yaJmaananaI haJrI paNa vaOidk ya&aao maaTo Aok saamaanya Anao maanak 5`ik`yaa Co; iritvak Wara iSaYyaao maaTo yaaoJayaolaI Amauk dIxaa ivaiQaAaomaaM EaIlaa 5`Baupaad, taomanaa dIxaa gauru haJr htaa.

Jao ko, taomanaa Agaa]naa “{ska^na” naotaaAaonaa caala AnausarI – Jo laaokaoAo baIJa ~aNa Sabdaonao saMdBa-maaMqaI bahar ka@yaa Anao vaIlanaa mauKya laxyanaI ]paoxaa krI taoqaI – baIP Apa–saM5`daya Acaanak bahar paDI. taoAaoAo vaIlamaaMqaI “hvao paCI” Anao “maara dIixata iSaYyaao” nauM samaqa-na AapaI Aok AaScaya-kark Aqa-GaTna ]paJavaI ka@yauM ko, 5`Baupaad, baa( AaivaBaa-va CaoDI dovaa paCI paNa tao baQaa maaTo dIxaa gauru rhoSao Jo tyaar paCI dIixata qaSao. AamaaMqaI Amauk JUqaaAao Aovaao mata Aapao Co ko AavaI yaaoJnaa Aavataa hJar vaYaao- sauQaI AmalamaaM maUkvaI, baIJa Aoma kho ko paCInaa Aacaaya- haJr qaaya tao vaKata sauQaI J AavaI yaaoJnaa taonaa sqaanao rhovaI Jao{Ao.

paCI, Aa SataabdInaa 5`qama dSaknaa maQyanaI naPk Joma QaarNaa krI Sakaya Co taoma saa[barspao[sa, caaoqaa taDnauM Gar banyauM. Aa Aok drraoJnaa Aa^nalaa{na CapaamaaM ]tapanna qa{, Jo f`I spaIca naa vaoSamaaM Anao taonaa naama hoZLa, pauYkLa ina:sa<va vaacananaI Jahorata, yaaogya vaOYNava dRiYTkaoNa tarIko kro Co. vaQaaro Karaba, tao vaobasaa{TnaI kaya-pai~aka paaCLa vyavahardxa labaaD, Agaa]naa paholaa starnaI pad pahaoMcavaamaaM inaYfLa banyaao htaao, paaotao caar paNa AaoCaM naih, svaaqa-parayaNa Anao maarI naaKao Aovaa Apa–isawaMtaao nao paoSa kro Co.

maaoTa Baaganaa Jo inayaimata taonaI saa{T par Jahorata kro Co – Aqavaa taoma Jaotaa, Jo laaokaonao Jahorata AapavaanaI CUT AapaI Co – karaNako Jo laaokao Aonao Aonaa Anauicata samaapana baabata JNaavao Co tao laaokao paasaoqaI AonaI svataM~a va>taRtvanaa 5`qama isawaMtanaI GaNaI Baamak JahoratabaaP, paaCI KaoMcaI laovaamaaM Aavao Co – tao laaokao Aonaa SarNao Jaya Co Anao tao kM{ paNa laKaSao tao caUpacaapa svaIkar krI laoSao. Aa inaNaa-yak na krnaar bakvaaTnaa satata JiTla i>laYTtaanao AhIM kao{ AavaoSayau>ta manaaoivaelaoYaNa naihM maLaSao. Agaa] ]llaoKa krolaa ivaYayaaMtar baabata tao saa{Tnaa saMDaovaayaolaa vaorBaava haovaa CtaaM paNa tao baQaanao BamaavavaamaaM Baaga la{ Co Jo maUKaa-naI Joma AapaNanao hmaNaaM Julama krtaa saMsqaanauM Aok AaQyaaitmak ivaklpa maanao Co.

“{ska^na”naa Saasak vagaao-naa kaya-k`ma Aa taDaomaaMqaI kao{qaI paNa Dro Aovaao naqaI; taoAao baQaa Aok J imaqyaacaarnaa Baaga Co. KarI rita “{ska^na” Aa baQaaqaI AaiEata Co. “{ska^na” Aa ga`hnao Jo AMQakar Anao paIDa tarf satata saaQavao Co – saivaSaoYa tao laaokao maaTo Jo taonaI BaulaBaulaamaNaImaaM dKala qaaya Co – tao saholaa{qaI ivaKaorI naKaaSao jyaaro Anao–Aqavaa taonaI A&aanataa maaoTa paayao spaYT rItao doKaaDvaamaaM AavaSao. Jaoko maaoTa Baaganaa laaokaoqaI AavaI _iYT Asarkark rItao baIJa ivaYayaaMtarao Wara gau( rhoSao, karNako tao “{ska^na” Anao taonaa P.baI.saI. ivastaar saaqao AMtaixapta Joma kama krSao. taomaaMqaI drok, Jnaotaa saM5`daya ivaruw Jata Jatanaa Asamaqa- saaQanaaoqaI inayaimatapaNao humalaaAao kyaa- CtaaM paNa AavaI fusaovaamaaM JaoDayaa Co.

“{ska^na”nao AamaaMqaI kao{ paNa paxa–JUqaao taIva` star par nauksaana naqaI krtaao; KaruM JaotaaM tao baQaa taonao @akvaanao madd kro Co. P.baI.saI. Asarkark rItao paaotaanaI haoiSayaarI bataavavaa Aavaa Aqa-hIna JUqaaAaonaao ]payaaoga kro Co Anao “{ska^na” caolaaAao, zaDnao JMgala samaJvaanaI ASa>yataamaaM, taomanaa kimaSanarao Anao saM5`daya “gauru”Aao Wara samacaa vataI Kavaravaolaa Kaaoraknao na gaLaI Jvaanaa AaSaaAo, Baaoga banaavaI dovaanaa baIk qaI, saJanaI Joma, Anya baIJa ivaYayaaMtarao saaqao JaoDaNanaa SarmaqaI maaqauM naIcauM Gaalao Co.

svagaI-ya fUlafTaikyaaoM Jovaa GaNaa narma Anao SaaMta pauruYaao Anao s~aIAaoM Jo EaIlaa 5`Baupaad saaqao maaoDa saaZmaaM Anao vaholaa isa<aormaImaaM JaoDayaa htaa, AaJo Jo caalaI r(uM Co taonaa mahaBaya Anao inarasaqaI Qa>kao paamyaa Co. Jaoko, tatva saMGanao hkIkta dSaa-vavauM J#rI Co. taonaa ]par kaintanaao 5`kaSa paaDvaao, paqqarnaoo }McauM krvauM tao Jaovaa ko taonaa naIcao SauM caalaI r(Mu Co, tao J#rI Co. AaQyaaitmak Pvana baoSak mauSkola Co, paNa Aavaa hkIktanauM bayaana AapaNanao mau>ta krvaa madd krSao.

saMGa Aavaa kao{ paNa Avaa-caIna taDao paaCLa kImataI samaya bagaaDvaanaI naqaI Anao naih taao Aavaa kao[ paNa saaqao “{ska^na” nao naIcao layaavaa sahyaaoga krSao. kovaLa jyaaro banaavaTI Bai>ta naa paunarud\Bava naao CovaTo paaogaLa qaSao, taao saacaI kRYNa ka^nSaisnasa frI bahar AavaI SakSao. gamao taoma krInao hJu Aa taba>kamaaM saMdoSa paUropaUr AaScaya-kark naqaI. fUlafTaikyaaonaa caIsa taqaaipa, AapaNaaqaI rNaxaoo~a CaoDI na Sakaya; AapaNao yauw laDvaI Jao[Ao.

tatva saMGanao frI sqaaipata krvauM Co – Anao tao GaNaa laaMbaa samaya sauQaI – EaIlaa 5`Baupaado jyaaro kaLanaa saMixapta xaNamaaM taomaNaa ApaUva- 5`BaavalayanaI Sauwtaa Wara, QartaI par svaga-naao svaad Aapyaao htaao. paholaaM, saMsqaagata Cotar ipaMDInaa saamao qavauM paDSao, ]GaaDuM paaDvauM, Anao inaYFLa banaavavauM paDSao. Amauk inaYkpaT Anao gaMBaIr laaokao, Jaoko AoTlaaAo gaMBaIr naih – hJu paNa AavaI pairisqaitaqaImaaM Cotara{ Jaya Co, Aanao raokvaanaI J#rta Co. Aa “{ska^na” QaaMQala Asala maaM Saa maaTo Co tao maaihtaI haovaI Jao[Ao. Aa saMdoSa hkIktanauM – saMbaMQaI Anao vaKatasar haovaa CtaaAo, tao parsaparivaraoQaI Aita k`Ur Anao gamao AovauM naqaI, paNa kovaLa gaU@ vyai>ta saMdoSaao pahaoMcaaDvaa dUta par humalaao krvaa pasaMd kro Co.

caaoqauM pairiSaYT

mama- par yauw

“mahatmaaAaoo saaxaatkar Ba>taao paasaoqaI idvya saMdoSaao svaIkaro Co Anao Aa rItao QaImao QaImao kRYNa ka^nSaisnasamaaM Bai>tamaya saovaanaI 5`gaita kro Co…”

Aa ma^inaFsTaonao samaJvaanaI maudtamaaM, caalaao AapaNao maanaavataanaa [cCaAaonaI Anao taoma J kila–yaugamaaM taonaI AvasqaanaI inarIxaNa krIAo. Pvananaa laxya tarfnaI taonaI 5`gaitaSaIla caLavaLa parakaYZaAo kRYNa ka^nSaisnasamaaM pahaoMcao Co, Jo gau( dDanaa barabar kon$maaM Co. baQaI saacaI AaSaaAao, maanyaataaAao Anao AadSaao- kovaLa kRYNa ka^nSaisnasamaa 5`apta krI Sakaya Co. maanavataanaa vata-maana AadSaao- [nasaaf, svataM~ataa, samaanataa Anao salaamataI Jovaa samavaodnaaAaoqaI 5`oirta qayaa Co, JoqaI taDao vaccao yauw qaaya Co Anao taoqaI Aa Jaotaa maanavataanao AitaSaya taIva` inaraSa kyaao- Co. naaistakao Anao Aaistakao, kna\sar\vaiTvsa Anao ilabarla\sa, samaaJvaadIAao Anao maUDIvaadIAao, laaokSaahIAao, irpaiblak\sa, saamyavaadIAao Anao f’iSaYTao Aa baQaa Aavaa AadSaao-naa Amauk tarjaumaao Amala krvaa hrIfa{ kro Co.

AamaaM baQaa ApaoxaaqaI AaoCaM }taro Co. samaanya star par Qama- Aok Avayava Co, paNa irAla paa^ilaiTk tyaaM JaoDataI naqaI. dUnyavaI AadSaao-naI ivaJyamaaM kayamanaao ]kola naqaI; lada[Aao taDao vaccao Anao AMdr, baMnao garma Anao qaMDI, zDpaqaI vaQao Co. Aavaa satata caalataa yauwnaao spao’>Tr Jonaao AMta nyaUi>laAr davanaLamaaM saMBava Co, tao maanavataa ]par laTktaa talavaarnaI Joma namaolaI Co.

paiScama Anao paUva- baMnao ZokaNao baIJuM star paNa dUiYata qayaolauM Co. Aok tarf paadrI Qamaao- Aovaao davaao kro Co ko taoAao Jao kao{ paNa Jatanaa gaaoZvaNamaaM 5`gaT qaaya, taoAao parmaoevarnaa saMsqaagata maQyasqa Co, JoqaI dOvaI xamaa Anao maui>ta maoLavaanaI Jo baQaa ANauAatmaaAaonaI J#iryaata Co. Aavaa Jatanaa maQyasqaI vagar, saMgaiZta Qamaao- ivaKarolaa AatmaaAaonao hvao paaotao Aoklaa rhovaa maaTo kho Co karNako maULaBaUta duYT svatvanao dUr krvaa inaYfLa banyaa haoya Co. tao baQaanaI J maaQyaimak isqaita, Jo Aa saMsqaa saaqao JaoDaya Co – Anao taoqaI hJu Aok Jaoga hoavaanaI maanyataa – kovaLa taonaa paadrISaahI Wara na>kI qa{ Sako Co.

paiScamamaaM paadrISaahI saMsqaagatanaa AMQakarnaao 5`Baava 5`acaIna kaLaqaI r(ao Co; Sa#AatamaaM tao imaDla {sTqaI Aavyaao, jyaaro zrqaursT/aAo Aa farsaI ratanaao baIJ zonDAavaosTamaaM rJU kyaao- htaao. taomaa bao savaao-<ama {evaraonaI yaaoJnaa maLaI Sako Co. Joma maoinakIAna Anao zaoraoAoisT/Ana Saaevata yauQyamaanaaonaI iflasaUfIAao folaI, taoma qaaoDa vaKatamaaM J saotaana 5`gaT qayaao. AokqaI vaQaaro savaao-<ama {evarnaI maanyataaAo Anya Qamaao- Joma vaaMQaaBarolaaM T^lamauD Anao paCI [zlaamamaaM Asar paaDI Co.

{Sau iKa`sta nao saMbaMiQata gauNa Qama- Aa tak-baaJnao Aok kdma AaGao la{ Jaya Co. Aomaa AapaNanao i~atvanaa #pamaaM ~aNa {evaraonaI ivacarNaa maLao Co Jo caaoqaa mahana {evar, duYTnaa 5`taIk, laUisafr, iQa laa[T baoArr\, saaqao laDa{ kro Co. paiScamanaao mauKya Qama- iKa`staI Qama- Aa WOtaqaI 5`Baaivata qayaao Co, Jo T^lamauiDAao Wara farsaIAao paasaoqaI vaINaI ka@yaao Co. tao hkIkta haovaa Ctaa ko iKa`staI vyavasqaanaI caID taonaa T^lamauiD 5`itaspaQaa- ivaruw, gaa@ maULamaaM Co, Kaasa krInao taonaa Amauk AitaSaya ivalaxaNa 5`taIk.

Aa maosaaoToirk star par, qaaoDa 5`yatnaqaI, AapaNao Aok ivaraoQaI Sai>ta Jao{Ao CIAo, Jo 5`acaIna kaLaqaI ]gaI naIkLaI Co, tao paadrISaahInaa ta_na AitaiBannataanao rJU kro Co. Aa paasauM bahu vyai>tagata Anao manasvaI Co; taomaa rhsyamaya vyavasqaa samaayaolaI Co Anao koTlaak gau( ivacaar Anao ]padoSaao 5`maaNasar dSaa-vaolaa Co. tao parmaoevar saaqao svataM~apaNao JaoDavaanaa vyai>tanaa AMtargata Sai>tanaI ikmata kro Co Anao Jo ivaivaQa 5`karmaaM spaYTpaNao kao{paNa Jatanaa saMsqaagata maQyasqanaa ]pakar vagar na>kI krolaI Co. Aa rhsyamaya 5`doSamaaM Baagyao J paadrISaahI par kao{ mahtva maUkatauM haoya AovauM maalaUma paDo Co; Jaoko AovaI Aok haoya taao, tao paNa baarIkIqaI gaUMqaayaolaI Aok saMsqaa AMdr mayaa-idta rho Co. Jao Aanaa JovaI saMsqaa >yaaroya Aqavaa yaustapaNao saMgaiZta qaaya, paadrI Anao starIkrNamaaM banaavaaya tyaaro tao baIJa paxa tarf badlaI Jaya Co.

Aa maQyavataI- star laaokBaaogya par 5`Baava paaDo Co, paNa Asala yauw Aa baMnao dLaao vaccao maosaaoToirk par gaaMDutaUr qaaya Co. Jaoko, Aonaao Aqa- Aovaao naqaI ko, Aa star BaaOitak JgatamaaM inaiYk`ya Co; tao baoSak AhIM haJr Co. taoma CtaaM Aanaao 5`Baava k{ rItao paDo Co tao maaTo Ao JaovaanaI J#rta Co ko baharnaa dDanaa kyaa paxaao, taomanaa tatsamaana AadSaao-naI saT saaqao maosaaoToirk star par Amauk Aok dLa saaqao baMQaayaolaa Co. Aavaa saMbaMQaaonaI baabatamaaM satata laDtaaM baharI dLaao Anaok daKalaaAaomaaM ivaivaQa 5`karnaa haoya Co Anao taoqaI dRYya QaMQaLauM paDo Co.

Aa staraonaI mama- gau( Co. Joma maosaaoToirk laaokBaaogya par 5`Baava paaDo Co, taao [saaoToirk baMnao maosaaoToirk Anao laaokBaaogya par 5`Baava paaDo Co. Aa caLavaLa Jaoko f>ta saUxmaqaI sqaULa tarfnaI naqaI; Aa laaokBaaogya maosaaoToirknaa AMdrKaanaoqaI yauwnaao paqa 5`xapa vak` badlaI Sako Co Anao Aa [saaoToirk par 5`Baava paaDI Sako Co.

[saaoToirko saMpaUNa-paNao idvya haovauM Jao{Ao, Jo AoklauM AaQyaaitmak Anao Bai>tamaya 5`BaavaaoqaI svasqa banyauM haoya. taqaaipa, kila–yaugamaaM, [saaoToirk paNa baharnaa gaaONa starao par duiYata qa{ Jaya Co. laDa{ Jo tao 5`maaNao k`aoQaavaoSa qaaya Co tao >yaarok ivaSaoYavaad Anao inaiva-SaoYavaad vaccao saMGaYa- tarIko gaNavaamaaM Aavao Co. KarI rItao, Atyaaro saacaI yauw ivaSaoYavaadnaa ivaiSaYT starnaI AMdr qaaya Co. tao AakrI spaQaa- mama- Anao mama-naa vaQauM naPk gaaONa starnaI vaccao Co.

vaastaivak mama- hro kRYNa mauvamaonT Co, Bagavaana caOtanya Wara Sa# krolauM Anao paiScamamaaM EaIlaa 5`Baupaad Wara AaNaolauM. tao mama- paUNa- satya Co Jo drok baIJa dDaonaao dUiYata na qaaya Aovaao mama- Co. paiScamaI Sai>ta, taonaI laSkr saMskRitaAo, Atyaaro lagaBaga saMpaUNa-paNao, taonaa 5`gaTIkrNanao hravaI naaKyaao Co. [saaoToirk naa AMdrKaanaonaI mailana staraonaI 5`BaavaI madd ivanaa Aovaao gaMBaIr Aksmaata bahar na paDyaao haota.

paiScama taonaa 5`gaTIkrNamaaM AtyaMta Sai>taSaaLaI Co, paNa Aavaa vyavahardxa Sai>tanao AavaI rItao safLa na qavaa dovauM Jao{tauM htauM. tao saMsqaa AsalamaaM [saaoToirk naa mama-naI 5`taIk Co Anao tao saMsqaanaa AMdrKaanaonaI madd ivanaa safLa na banaI haota Joma tao banaI Co. kovaI rItao tao 5`taIk mailana qayauM taonaa GaNaaM karNaao Co, paNa tao baQaamaaMqaI Aoknao yaaogya ivacaarNaa naqaI ApaayaolaI. AapaNauM Qyaana tao Aok AitaSaya mah<vanaa savaala tarf daoro Co: ko 5`Baupaadnaa mauvamaonTmaaM, Jo samaya drmyaana tao hJu AaQaarBaUta htauM, taomaaM kaoNa AavatauM?

taomanaa mauvamaonTmaaM [saaoToirk dDaqaI QaamamaaM rhovaavaaLaa Aok ko bao laaokao AavaI Sa>yaa haoya Aoma Co. taoma CtaaM, maaoTa Baaganaa taomanaa iSaYyaao Aa vaga-maaM gaNavaamaaM na Aavao. Amauk gaaMBaIya- ivanaanaa karNaao maaTo Aavyaa, taao baIJa AcabaUca, hJu baIJa bahotar karNaaoqaI, laaokaBaaogya krtaa paNa }MDo Aok 5`doSaqaI Aavyaa htaa. taoAao Aokdma gaMBaIr paIDa sahna krI r(a htaa, taoAao AatmaanaI gamagaIna inaSaa AnauBava krI r(a htaa. maaoDa saaZmaaM Anao isa<aormaInaI Sa#AatamaaM, paiScamamaaM 5`Baupaad saaqao JaoDayaolaa maaoTa Baaganaa navaa maaNasaao kaoNa htaa? Aa savaala naao Jvaaba Aapavaao Jra paNa mauSkola naqaI: lagaBaga baQaa ihipaz htaa, taomaNaaM saaramaaM saara Garakao.

Aa baQaa pauruYa Anao s~aI ihipaAao Juda Juda pairisqaitaAaomaaM htaa. maaoTa Baaganaa gaaMBaIya- ivanaanaa ]paBaaogaI Anao ma^laknTonT htaa, Jo f>ta laaokBaaogya star par htaa. taoma CtaaM, Amauk AomaaMqaI Kara AaQyaatmanaI SaaoQa krvaavaaLaa htaa. gamao taoma Aovaao davaao krI Sakaya ko baQaa ihipaAao vaccao baQauM maLatauM na htauM. Amauk Aovaa ivacaarao tyaa hJu paNa htaa Jomaa Aa ka]nTr–saMskRitanaa baQaa J, Baaga laotaa htaa.

taomanaa AadSaao- paaCa Juda yaugamaaM la{ Jtaa htaa, tao ihipa raomaainTk Jmaanaanao saUcavataa htaa. taoAao AaQauinak duinayaaqaI AsaMtauYT htaa, Kaasa krInao taonaa AmaanauYaI Anao AoksarKaa rItaBaata naa AacarNa Anao vyacaharqaI AsaMtauYT htaa. vaarMvaar AlaaOikk Anao rhsyamaya tarf taoAao KaMocaataa Anao ivacaarmagna Aqa-qaI AakiYa-ta qayaa htaa. raomaainTisasTnaI Joma, taoAao saacaMu maanataa htaa ko maanavataa Alaba<a saarI htaI paNa AaQauinak saMsqaaAaoAo taonao inad-ya banaavaI htaI. lagaBaga Aovaa Sartaao par tao Aok ivasaMgaita Co ko kao{ ihipa haoya Anao saaqao saaqao kao{ Qaaima-k saMsqaanaao paNa samaipa-ta saBya banyaao haoya.

ihipaAaoAo paadrISaahI starIkrNa naI caaOrstaa nakarI htaI Anao Aavaa Jatanaa kao{ paNa gaaoZvaNa saaqao JaoDavaa maaTo EaIlaa 5`Baupaad paasao Bai>ta yaaogaanaI 5`ik`yaa laovaa Aavyaa na htaa. AoTlaa maaTo Aavyaa htaa ko taoAao paaotaanaa Jatanao paIDaqaI mau>ta krI Sako, idvya &aana Anao saaxaatkar 5`apta krI Sako, vyai>tagata rItao Sai>taSaaLaI Anao ZrIZama banaI Sako Anao Jo baQauM krvaamaaM taoAao ASa>ta htaa, taomaa samaqa- banaI Sako – Anao vaQauM J#rI, tao baQaI J vastauAao ATkavavaa Jo taoAao JaNataaM htaa ko taomanaa KarI {cCaAaonaI ivaruw htaI.

baIJa SabdaomaaM 5`Baupaadnaa inaKaalasa, gaMBaIr Anao JaoSaIlaa Ba>taao taomanao saaqao maosaaoToirknaa rhsyamaya paxaoqaI maLyaa htaa. taoAao 5`Baupaadnao paUNa-taanaa 5`itainaiQatva gaNataaM htaa JonaI KaaoJ taoAao krI r(a htaa; taoAao KaroKar Ao J Co, AovauM SaaoQaI maaoJ maaNyaa htaa. 5`Baupaad taomanao Juda Qama- tarf vaaLavaa 5`yatna krtaa nahaotaa. paadrISaahI saMsqaagatanaa paNa 5`itainaiQatva taoAao na htaa. taomaNaaM SarNaagata taoAao qayaa Anao taomaNaI saovaamaaM JaoDayaa karNa rhsyamaya Anao AalaaOikk 5`aMtamaaM Jo SaaoQa taoAao krI r(a htaa, taonaI 5`Baupaado taomanao Asala #pamaaM Apa-Na krI htaI.

Aa JaoDaNamaaM, Jaoko, tao Aok ta_na vak`aoi>ta krtaa vaQauM Co ko “{ska^na”Ao 5`Baupaadnaa AaMdaolana nao iCnnaiBanna krI naaKyaao Co – tao saaOqaI Karaba klpanaagamyanaMu ivaDMbana Co! P.baI.saI. Anao taonaI ivastaar “{ska^na” Jo krI r(a Co tao Ao J naqaI Jo EaIlaa 5`Baupaado Apa-Na kyau-M htauM, Jonaa 5`itainaiQatva taoAao htaa, taomanao Jonao svaIkRta na kyaao- htaao, Jo taomanao AiQakRta naqaI kyaao-, Anao tao Jraya paNa Aovaa yaaogya karNaao saaqao JaoDayaolaao naqaI JonaI maaTo taomanaa tamaama iSaYyaao taomanaI paasao gayaa htaa.

“{ska^na” maQyasqa starnaa Anauicata baaJu qaI AavataI dUiYata Qama- naao Aok BayaJnak vaR<aaMnta Co; hvao tao taonaI gamagaIna yaaoJnaa [saaoToirk naa mama- naI naPk kama krI rhI Co. taonao ATkavavaI J#rI Co, Anao ivaSauw &aana, AaQyaaitmak Sai>ta Anao kaya- krvaanaI bauiwSai>ta naa saMyaaoJnaqaI taonao 5`arMBaqaI cakasaI Sakaya Co. kaya- krvauM AoTlao kRYNa ka^nSaisnasa maaM kaya- krvauM. hvao gauruBaa{Aao naao samaya AavaI gayaao Co, Jo EaIlaa 5`Baupaad Wara vaastaivak dIixata qayaa Co, AagaLa AavaInao Bagavaana caOtanya naa savaao-cca gaU@ ivaVa Anao dOvaI 5`oma naa pairpaUNa- AaMdaolana nao ATkavataI banaavaT nao naabaUd karvaanaao. tatva saMGa Aa hotau Anao idvya pairNaama, [saaoToirk dDa naao yaqaaqa- mama-, savaao-parI maukama maaTo AistatvamaaM Co.

“{ska^na” naa 5`BaavanaI AavaSyak Sarta taonaI satata ivastarNa Co. taonao Bagavaana caOtanya naa AagaahI nao paurao krvaanaao dLa gaNavaamaaM Aavao Co, Jo taonaao AaQaarBaUta Co. taonaI inayaiM~ata krtaI maULa, dUiYata P.baI.saI. Co. tao gaorsamaJ ko P.baI.saI. kayadosar Co tao taonaa Si>ta nao TkavaI raKavaanaI mahtvapaUNa- Sarta Co. saaosaa[TI baMnao banaavao Co Anao paUropaUrao inayaimata ma^napaavar par AaQaairta Co, Jonao Acaa-–ivaga`hnaa zLahLaaT 5`dSa-na qaI saMGarI Sakaya Co, JomaaM qaI Amauk nao klT naa Qamaa-MQa maaNasaaonaa gaBaravanaara 5`caar JaDo sqaaipata kyaa- Co. tao T/ayamflaIsT\saAao nao paunaraevaasana naI J#rta paDo Co ko P.baI.saI. sa<aa, AJoya Anao Ainavaaya-taa Jovaa gauNaao naa svaaimatva Co. P.baI.saI.nao bahar paaDvauM AoTlao ko Jo CotaripaMDI tao Co taonaa gauNaao nao ]GaaDuM paaDvauM Aoma Co Anao tao taomanaa GaaoMGaaT nao saIQaI DramaNaI Co.

klT nao paaotanao TkavaI raKavaa inayaimata Anao saara sarKaa Aavak 5`vaah naI J#rta paDo Co, taao taonaa ivastarNa baabata SauM khovauM? saara 5`maaNamaaM tao hvao paiScamaI ihMduAao par Aa Aavak maaTo inaBa-r Co, Anao tao Aavak JaoKama maaM paDo Jao taonaa sa<aa davaa naa hotvaaBaasa nao tao hd sauQaI ]GaaDuM kraya, JomaaM tao ihMduAao nao taonao paOsaa Aapavaa maaTo ivaDMbanaa krI Sakaya.

saMcaar vyavasqaa naa pa`gaita qaI, tao &aana ko Aa ivaYayaaMtar nao SauM AovauM maJbaUta banaavao Co, taonao vaIstaINa- paayaa maaM pacaavavaa maaM AavaSao. Aa Aok vaataavarNa naI inamaa-Na krSao, Kaasa krInao sToT\sa maaM, jyaa taonao rd krvaa maaM AavaSao; AovauM paholaoqaI qa{ paNa r(uM Co.

hJu paNa, “{ska^na” nao saMpaUNa- rItao ]GaaDuM naih paaDI Sakaya jyaar sauQaI taonaa ganaina-Mga baa^iD nao kayadosar gaNaaSao. Aovaa tarIko, Aa baQaanaI AaQaarBaUta, P.baI.saI. vaaJbaI SauM Co? taonao saMpaUNa- Anao AgaaQa rItao bahar paaDvaI tao Co, taonaMu KaruM [itahasa SauM Co Anao tao hkIkta saaobata ko tao KarI rItao saMpa`daya saaqao JaoDayaolaI naqaI. P.baI.saI. JaoSa Anao Jlad saaqao paaotaanauM rxaNa krSao, Jao Anao–Aqavaa jyaaro taonaa maJbaUta banaavanaara ivaYayaaMtarao nao bahar paaDvaa maaM AavaSao; AavauM pa`ita Aak`maNa Aok AovauM JaDuM Qaummasa banaavaSao, ko Amauk ibaMduAo, kovaLa kRYNakRpaaEaImaUita- EaIlaa pa`Baupaad naa Kara dIixata iSaYyaao Aanaa vaccao qa{nao AagaLa J{ SakSao. Aovaa tarIko, “{ska^na” nao KaMiDta krvauM tao saMpaUNa-paNao gauruBaa{Aao par AaQaairta Co Jo AaQyaaitmak laxaNa par AaQaairta kaya- nao &aana saaobata laoSao, Anao AomaaM saaOqaI mahtvanauM, Aavaa ATLa BaIYaNa Aak`maNa Anao pa`itaik`yaa maaM saacauM QaOya- Co.

“{ska^na” naI paDtaI Anao Bagavaana caOtanya naa AaMdaolana naao ivaJya, Jaoko CovaTo Ainavaaya- Co, tao TUMka Aqavaa ko maQyama gaaLaa maaM naqaI; taonauM inayaita maaM inamaa-Na naqaI qayauM. tao Aoma saholaa{qaI naih qa{ Jaya – pa`yatna, taUTo naih Aovaa bauiw naa AaQaar naI, BaaOitak inaima-tataa nao dUr raKavaanao; paholaoqaI J#rI Co, ko Jo kao{ samaJuM vyai>ta, Sa>ya haoya tyaaM sauQaI kdr krSao naih. hvao samaya AavaI gayaao Co pa`yatna krvaanaao.

jyaaro P.baI.saI. nao Asarkark rItao ]GaaDuM paDaSao, tyaaro CovaTo taonaI ivastarNa cakasaolaI rhoSao. paCI T/ayampaflaIsT\sa SaMka krvaanaI Sa#Aata krSao Anao ihMduAao naaoKaa qa{ JSao. pairNaamao P.baI.saI., ihMdu paOsaa Anao Qamaa-MQa maaNasaaonaa ]tsaah naao frI kbaJao laovaa, paaotaanaa AMdrKaanaoqaI yauw krSao. jyaaro tao CovaTo inaYfLa banaSao, kimaSana naI paraJya maaqao taaoLaa{ rhoSao, Anao baakI rholaa saByaao naI inakTvataI- saJa ibahamaNaI rhoSao. pairNaamao, taomaaM qaI Amauk AovaI rItao kaya- krSao ko tao kaohI gayaolaa vastau naI Joma CUTI paDSao. AavaI naabaUdI Bagavaana caOtanya naa AaMdaolana naa mauKya ivaJya nao saUcavaSao, Jo paCI, TMUka samaya gaaLaamaaM, frIqaI paiScama maaM, Aok CoDaqaI baIJa CoDa sauQaI fUlaI KaIlaSao.

³1´ EaIlaa Bai>taisawaMta sarsavataI gaaosvaamaI maharaJ pa`Baupaad

³2´ Aa pa`Baupaad Wara, Aok Agaa]naa pa~anaao; taarIKa 22 AaogasT, 1971, ]llaoKa kro Co, Jonaao baIJa pairiSaYT maa samaavaoSa qayaao Co. tyaaM taomanao k(uM ko kao{ P.baI.saI. saBya taonaa Sai>ta naa kaya-xao~a bahar J{ Sako naih. taomanao saUcavyauM ko P.baI.saI. naI baIP baoZkmaaM saaosaa[TI nao vaQaaro Asarkark rItao maonaoJ krvaa Aok ka^insa\TT\yaUSana naI rcanaa krvaI Jao{Ao. baIJa SabdaomaaM, taoAao sauQaarao maaMgataa htaa, Jaoko AavaI sauQaarNaa, iDro>Sana Aa^va maonaoJmaonT maaM haJr kao{paNa ivagatavaarao nao, na taao badlaSao Aqavaa nakarSao.

pa`Baupaad GaNaI vaar saM&aa nao saamaanya saUz maaM vaapartaa. Julaa{, 1966 maaM ka^insa\TT\yaUSana Aa^va AsaaoisaAoSana, tao J Aok ka^insa\TT\yaUSana Co Jo EaIlaa pa`Baupaado >yaaroya svaIkayaao- htaao. jyaaro 1970 iDro>Sana Aa^va maonaoJmaonTnaao ka^insa\TT\yaUSana naI Joma ]llaoKa kyaao- htaao, tyaaro taoAao 1966 naa dstaavaoJ nao saUcavataa na htaa; taoAao iDro>Sana Aa^va maonaoJmaonT maaM paholaoqaI haJr ivagatavaarao nao saUcavataa htaa. AapaNao baQauM paUvaa-par saMbaMQa maaM samaJvauM Jao{Ao. Joma taomaNaa inaNaa-yak vaIla naa mauKya Sabdao Aqavaa vaa>yaaMSa nao, tao dstaavaoJ naa mauKya hotau naa saMdBa- maaM samaJvauM Jao{Ao, taoma iDro>Sana Aa^va maonaoJmaonT saMbaMiQata ka^insa\TT\yaUSana naa kao{ paNa Anao baQaa ]llaoKaaonao, tao caaT-r naa maULa ivagatavaaraonao ]llaoKa krtauM haoya Aoma samaJvauM Jao{Ao.

Tattva sanga

tatva–saMGa

ma^inafosTao

saaf paaqa vaOYNava

ivaYaya–saUica

AamauKa

1. 5`Baupaad Anao taomanaa AaMdaolana

2. ka^insTT\yaUSana Aa^va AsaaoisaAoSana

3. ka]nTr–k`aMita nauM baIJ

4. iQa gao`T isainasTr mauvamaonT

5. idSaa maaM badlaao

6. P.baI.saI. naI naabaUdI

5`qama pairiSaYT

~aIJu pairiSaYT

caaoqauM pairiSaYT

Elsewhere